Thánh Edith Stein

Giữa đám đông đang hoảng loạn, có một người phụ nữ mặc áo dòng Carmel thô ráp, vóc dáng nhỏ nhắn, ánh mắt sáng ngời chiều sâu trí tuệ và sự bình an lạ thường. Bà nắm chặt lấy bàn tay run rẩy của người chị gái Rosa và dịu dàng nói:

“Đi nào, chị Rosa, chúng ta hãy đi vì dân tộc của chúng ta!”

Hành trình cuộc đời của ngài là một trong những khúc tráng ca trí tuệ và tâm linh kỳ vĩ nhất của thế kỷ hai mươi: sinh ra trong một gia đình Do Thái giáo thuần thành, từng tuyên bố từ bỏ đức tin để trở thành người vô thần, vươn lên thành một trong những nhà triết học hiện tượng luận lỗi lạc hàng đầu của nước Đức, rồi được ánh sáng sự thật của Chúa Kitô biến đổi để trở thành một nữ tu Carmel chiêm niệm, và cuối cùng hiến dâng mạng sống mình trong phòng hơi ngạt của trại hủy diệt Auschwitz!

Edith Stein sinh ngày 12 tháng 10 năm 1891 tại thành phố Breslau, khi ấy thuộc đế chế Đức, nay là Wroclaw thuộc Ba Lan. Ngài là con út trong một gia đình thương gia Do Thái giáo sùng đạo gồm mười một người con của ông Siegfried Stein và bà Auguste Courant. Điều đặc biệt là Edith chào đời đúng vào ngày Yom Kippur, Ngày Lễ Đền Tội — ngày lễ linh thiêng và long trọng bậc nhất trong năm của người Do Thái.

Năm Edith mới lên hai tuổi, người cha đột ngột qua đời trong một chuyến đi buôn. Người mẹ hiền Auguste — một phụ nữ Do Thái có ý chí sắt đá và đức tin kiên cường — đã một mình chèo chống cơ nghiệp buôn bán gỗ, nuôi dạy đàn con thành đạt.

Năm 1911, cô theo học ngành triết học, tâm lý học và lịch sử tại Đại học Breslau. Bị cuốn hút bởi phương pháp hiện tượng luận mới mẻ, năm 1913, Edith chuyển sang Đại học Göttingen danh tiếng để theo học trực tiếp dưới sự hướng dẫn của Edmund Husserl — bậc thầy triết học vĩ đại của thời đại.

Cô nhanh chóng trở thành học trò cưng, người cộng sự đắc lực nhất của Husserl và là một trong những phụ nữ đầu tiên tại Đức bảo vệ xuất sắc luận án Tiến sĩ Triết học với điểm số tối ưu, summa cum laude, vào năm 1916.

Trong suốt những năm tháng miệt mài nghiên cứu triết học ấy, ngọn lửa tìm kiếm chân lý luôn thiêu đốt tâm can cô. Sau này ngài đã viết lại:

“Nỗi khao khát tìm kiếm chân lý của tôi chính là lời cầu nguyện duy nhất của tôi trong những năm tháng ấy!”

Con đường đưa nhà nữ triết học vô thần đến với đức tin Kitô giáo đi qua hai cuộc gặp gỡ mang tính bước ngoặt.

Edith sau này thú nhận:

“Đó là cuộc gặp gỡ đầu tiên của tôi với Thập Giá... Khoảnh khắc ấy, sự vô thần của tôi sụp đổ tan tành, và Đức Kitô đã tỏa sáng rực rỡ trong mầu nhiệm Thập Giá của Người!”

Ngay sáng hôm ấy, cô đi mua một cuốn sách giáo lý và một cuốn sách lễ. Ngày 1 tháng 1 năm 1922, Edith Stein bước vào làn nước Rửa Tội tại nhà thờ Saint Martin ở Bergzabern, chính thức trở thành người Kitô hữu Công giáo ở tuổi ba mươi.

Suốt mười năm tiếp theo, từ 1922 đến 1932, theo lời khuyên của các vị linh hướng, Edith không vội vã vào tu viện ngay.

Bà đem đức tin vào lòng đời: dạy học tại trường trung học của các nữ tu Đa Minh ở Speyer, dịch các tác phẩm triết học của thánh Tôma Aquinô và Hồng y Newman sang tiếng Đức, đi diễn thuyết khắp nước Đức, Thụy Sĩ và Áo về vị thế và phẩm giá của người phụ nữ trong xã hội hiện đại. Bà trở thành một trong những tiếng nói trí thức Công giáo có tầm ảnh hưởng lớn nhất thời bấy giờ. Năm 1932, bà được bổ nhiệm làm giáo sư tại Viện Sư phạm Khoa học Munster.

Tháng 4 năm 1933, nhìn thấy trước thảm họa diệt chủng sắp giáng xuống dân tộc mình và Giáo hội, bà đã can đảm viết một bức thư cá nhân gửi trực tiếp cho Đức Giáo hoàng Piô XI, tha thiết thỉnh cầu Tòa Thánh lên tiếng công khai tố cáo tội ác của chủ nghĩa phát xít Đức Quốc Xã.

Bà nói:

“Tôi hiểu Thập Giá là định mệnh của dân tộc Do Thái... Tôi muốn đón nhận Thập Giá ấy trên đôi vai mình để cầu nguyện cho hòa bình thế giới!”

Tại đan viện Cologne, nhà nữ triết học lừng danh năm xưa vui sướng làm những công việc nội trợ tầm thường nhất: quét dọn, rửa bát và khâu vá. Vâng lời bề trên, bà tiếp tục sử dụng ngòi bút để viết nên kiệt tác triết học - thần học: “Hữu Thể Hạn Hẹp và Hữu Thể Vĩnh Cửu”, Endliches und Ewiges Sein — một cuộc đối thoại kỳ vĩ kết hợp giữa triết học hiện tượng luận của Husserl với triết học kinh viện của thánh Tôma Aquinô.

Sau biến cố “Đêm Kính Vỡ”, Kristallnacht, tàn sát người Do Thái vào tháng 11 năm 1938, để bảo vệ sự an toàn cho đan viện Cologne trước sự lùng sục của mật vụ Gestapo, đêm giao thừa năm 1938, sơ Têrêsa Bênêđícta được bí mật đưa vượt biên giới sang tị nạn tại Đan viện Carmel Echt ở đất nước Hà Lan. Người chị gái Rosa Stein sau khi theo đạo Công giáo cũng sang đây làm việc thiện nguyện tại tu viện.

Tại đan viện Echt, sơ bắt đầu viết tác phẩm thần học thần bí cuối cùng của đời mình: “Khoa Học Thập Giá”, Kreuzeswissenschaft, nhân kỷ niệm 400 năm sinh nhật thánh Gioan Thánh Giá.

Bà viết:

“Khoa học Thập Giá chỉ có thể đạt được khi người ta thực sự cảm nghiệm sức nặng của Thập Giá trên chính thân xác và linh hồn mình!”

Cuốn sách ấy đã phải dừng lại ở những trang viết dở dang, để nhường chỗ cho chính cuộc tử đạo bằng máu của tác giả.

Tháng 7 năm 1942, các Giám mục Công giáo Hà Lan đã cho đọc một bức thư chung tại tất cả các nhà thờ, công khai lên án sự tàn bạo của Đức Quốc Xã và việc trục xuất người Do Thái.

Để trả đũa bức thư của các giám mục, trùm phát xít Hitler đã hạ lệnh lùng bắt và tống vào trại tập trung tất cả các người Do Thái đã theo đạo Công giáo tại Hà Lan!

Họ bị đưa qua các trại trung chuyển Amersfoort và Westerbork. Tại đây, các nhân chứng còn sống sót đã kinh ngạc kể lại hình ảnh của sơ: giữa cảnh hàng ngàn con người đang khóc than, hoảng loạn tuyệt vọng, người nữ tu Carmel ấy bước đi như một thiên thần bình an. Sơ ân cần chăm sóc những đứa trẻ bị các bà mẹ trầm cảm bỏ rơi, tắm rửa, chải tóc, chia sẻ từng mẩu bánh mì và lắng nghe tâm sự của các tù nhân.

Ngày 1 tháng 5 năm 1987, tại Cologne, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã tuyên phong Chân phước cho Edith Stein như một vị tử đạo.

Ngày 11 tháng 10 năm 1998, chính Đức Thánh Cha đã long trọng tôn phong ngài lên bậc Hiển Thánh tại Quảng trường Thánh Phêrô.

Ngày 1 tháng 10 năm 1999, Đức Gioan Phaolô II đã long trọng công bố thánh nữ Têrêsa Bênêđícta Thập Giá là một trong sáu vị Quan thầy chính của toàn cõi châu Âu, cùng với thánh Biển Đức, thánh Catarina Siena, thánh Brigitta Thụy Điển, thánh Cyril và Methodius. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 9 tháng 8 hằng năm. Ngày nay, tại chính đan viện Carmel Cologne nơi ngài từng sống, một đài tưởng niệm đã được dựng lên để khách hành hương và du khách dừng chân suy tư, trong khi gần khu vực đan viện Echt ở Hà Lan, một tượng đài khác cũng ghi khắc những năm tháng cuối cùng ngài đã sống nơi đây trước khi bị bắt.