Thánh Gioan Phaolô II

Ông giơ cao cây Thánh Giá mục tử, cất giọng vang dội như tiếng kèn đồng thổi tan mọi nỗi sợ hãi đang đè nặng lên nhân loại giữa thời Chiến Tranh Lạnh:

“Anh chị em đừng sợ! Hãy mở toang, hãy mở thật rộng mọi cánh cửa đón chào Đức Kitô! Hãy mở toang biên giới của các quốc gia, các thể chế chính trị, các nền kinh tế cho quyền năng cứu độ của Người!”

Lời hiệu triệu ấy đã trở thành bản tuyên ngôn định hình trọn vẹn triều đại Giáo hoàng dài thứ hai trong lịch sử Giáo hội — gần hai mươi bảy năm — của Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II, tên khai sinh Karol Józef Wojtyła, người sau này được nhiều tín hữu tôn kính bằng danh xưng “Gioan Phaolô Vĩ Đại” — Ioannes Paulus Magnus, một tước hiệu trước ông chỉ được trao cho rất ít vị Giáo hoàng trong toàn bộ lịch sử Giáo hội. Suốt triều đại của mình, ông đã thực hiện một trăm linh bốn chuyến tông du quốc tế, đặt chân đến một trăm hai mươi chín quốc gia, di chuyển tổng cộng hơn một triệu cây số — tương đương ba mươi lần đi vòng quanh trái đất — để gieo vãi hạt giống của hy vọng đến những nơi xa xôi nhất. Ông cũng là người góp phần quyết định làm sụp đổ Bức Tường Berlin và cả hệ thống độc tài cộng sản tại Đông Âu mà không cần dùng đến một viên đạn nào, là người khai sinh Ngày Giới Trẻ Thế Giới, và là vị thánh gắn liền với lòng sùng kính Lòng Chúa Thương Xót cùng Đức Mẹ Maria.

Karol Józef Wojtyła — người nhà vẫn gọi thân mật bằng cái tên Lolek — sinh ngày 18 tháng 5 năm 1920 tại thị trấn nhỏ Wadowice, cách Krakow chừng năm mươi cây số về phía tây nam nước Ba Lan. Ngôi nhà nơi cậu chào đời nằm ngay trên quảng trường trung tâm thị trấn, chỉ cách vương cung thánh đường vài bước chân — một sự gần gũi mang tính biểu tượng cho môi trường đức tin sâu đậm mà cậu bé lớn lên trong đó. Cha ông, Karol Wojtyła, là một hạ sĩ quan quân đội mẫu mực, kỷ luật nghiêm khắc nhưng đầy tình thương; mẹ ông, bà Emilia Kaczorowska, là một phụ nữ đạo hạnh.

Năm 1938, Karol theo học ngành ngữ văn Ba Lan và triết học tại Đại học Jagiellonian lừng danh ở Krakow — một trong những trường đại học cổ kính nhất Trung Âu. Chàng sinh viên trẻ say mê kịch nghệ, thi ca, là một diễn viên nghiệp dư có tài, và mang một tình yêu sâu sắc với văn hóa dân tộc Ba Lan — thứ tình yêu sẽ còn theo ông suốt cả cuộc đời, kể cả khi đã trở thành Giáo hoàng.

Chính trong giai đoạn đầy hiểm nguy này, qua sự dẫn dắt của một người giáo dân làm nghề thợ may tên Jan Tyranowski — một nhân vật gần như vô danh trong sử sách nhưng có ảnh hưởng tâm linh sâu sắc đến cả một thế hệ thanh niên Krakow — Karol đã đọc được cuốn “Thành Thực Sùng Kính Mẹ Maria” của Thánh Louis-Marie de Montfort. Cuốn sách ấy đã tạo nên một cuộc chuyển hóa tâm linh mạnh mẽ: ông chọn cho mình khẩu hiệu dâng hiến trọn vẹn đời mình cho Đức Mẹ, gói gọn trong hai chữ Latinh mà sau này cả thế giới sẽ quen thuộc: “TOTUS TUUS” — Tất cả thuộc về Mẹ.

Ngày 1 tháng 11 năm 1946, Karol Wojtyła được thụ phong linh mục tại Krakow. Ông được gửi sang Rôma tiếp tục học tập, xuất sắc bảo vệ luận án Tiến sĩ Thần học về đề tài đức tin nơi Thánh Gioan Thánh Giá, sau đó còn bảo vệ thêm một luận án Tiến sĩ Triết học khác.

Trở về Ba Lan, ông nhận nhiệm sở đầu tiên: cha phó giáo xứ Niegowić, một làng quê nghèo cách Krakow chừng hai mươi bốn cây số. Người ta kể lại rằng khi vừa đến nơi — đúng vào mùa gặt — hành động đầu tiên của ông không phải bước vào nhà xứ, mà là quỳ xuống hôn mảnh đất nơi ông sắp phục vụ, một cử chỉ khiêm nhường sẽ còn lặp lại nhiều lần trong đời ông, kể cả khi đã là Giáo hoàng đặt chân đến các quốc gia khác nhau trên thế giới. Ông dạy môn luân lý tại Đại học Công giáo Lublin, và nhanh chóng trở thành người bạn đồng hành thân thiết của giới sinh viên trí thức trẻ. Ông cùng họ đi cắm trại, chèo thuyền kayak trên các dòng sông — chiếc kayak ấy, theo lời những người từng tham gia các chuyến đi ấy kể lại, đôi khi còn được dùng làm bàn thờ dã chiến để ông cử hành Thánh Lễ giữa thiên nhiên — leo núi, và chia sẻ với các bạn trẻ về tình yêu, hôn nhân, gia đình, đặt nền móng cho một trong những công trình thần học có ảnh hưởng sâu rộng nhất của ông về sau: Thần Học Thân Xác.

Năm 1958, ở tuổi ba mươi tám, ông được tấn phong Giám mục phụ tá Krakow — vị giám mục trẻ nhất Ba Lan thời bấy giờ. Năm 1964, ông kế vị làm Tổng giám mục Krakow, và đến năm 1967 được phong Hồng y. Ông tham gia tích cực vào Công đồng Vaticanô II, đóng góp những ý tưởng nền tảng cho Hiến chế Gaudium et Spes về Giáo hội trong thế giới hiện đại. Bằng sự khôn ngoan và kiên định hiếm có, ông đã lãnh đạo Giáo hội Ba Lan đứng vững trước sự bách hại tinh vi — không còn là những cuộc đàn áp công khai như thời phát xít, mà là sự kiểm soát, giám sát, gây khó dễ có hệ thống — của chế độ cộng sản.

Ngày 16 tháng 10 năm 1978, ông được bầu làm vị Giáo hoàng thứ hai trăm sáu mươi bốn của Hội Thánh.

Ông được đưa đi cấp cứu tại Bệnh viện Gemelli trong tình trạng nguy kịch — tim gần như ngừng đập, huyết áp gần bằng không. Sau ca phẫu thuật kéo dài hơn năm tiếng đồng hồ, ông đã được cứu sống trong một tình huống mà nhiều bác sĩ tham gia ca mổ sau này vẫn gọi là kỳ diệu: viên đạn chỉ đi chệch động mạch chủ đúng vài milimét — khoảng cách giữa sự sống và cái chết mong manh đến khó tin.

Nhận ra ngày xảy ra vụ ám sát trùng đúng vào ngày kỷ niệm Đức Mẹ hiện ra lần đầu tại Fátima — 13 tháng 5 — Đức Giáo hoàng đã có một xác tín sâu xa:

“Một bàn tay đã bóp cò súng, nhưng một Bàn Tay Mẫu Tử khác đã dẫn đường cho viên đạn!”

Một năm sau, ông đích thân mang chính viên đạn ấy sang Đền thánh Fátima ở Bồ Đào Nha, cho gắn vào vương miện của bức tượng Đức Mẹ được tôn kính tại đó, như một cách tạ ơn cụ thể, hữu hình.

Năm 1979, chuyến tông du lịch sử đầu tiên trở về quê hương Ba Lan của ông đã thắp lên ngọn lửa khát vọng tự do trong lòng cả một dân tộc đang sống dưới chế độ cộng sản. Đứng trước hàng triệu đồng bào tại Quảng trường Chiến Thắng ở Warszawa, ông đã giang tay cầu nguyện những lời sẽ còn vang vọng suốt nhiều năm sau:

“Xin Thánh Thần hãy ngự đến và canh tân bộ mặt trái đất... canh tân mảnh đất này!”

Chuyến đi ấy đã trở thành một trong những chất xúc tác quan trọng dẫn đến sự ra đời của phong trào Công Đoàn Đoàn Kết do Lech Wałęsa lãnh đạo tại xưởng đóng tàu Gdańsk chỉ một năm sau đó. Bằng quyền lực luân lý tối thượng — không dùng đến bất cứ hình thức bạo lực hay áp lực chính trị trực tiếp nào — ông đã trở thành một trong những nhân tố quyết định dẫn đến sự sụp đổ của Bức Tường Berlin năm 1989 và sự giải phóng hàng trăm triệu con người khỏi ách cai trị độc tài tại toàn bộ Đông Âu.

Năm 1985, ông đưa ra một sáng kiến làm thay đổi cách cả một thế hệ trẻ trên thế giới trải nghiệm đức tin: thiết lập Ngày Giới Trẻ Thế Giới, viết tắt WYD. Bất chấp sự hoài nghi ban đầu của không ít nhà xã hội học, cho rằng giới trẻ hiện đại đã xa rời tôn giáo có tổ chức, hàng triệu người trẻ từ khắp năm châu đã đổ về quy tụ chung quanh vị Giáo hoàng ngày càng lớn tuổi: từ Buenos Aires, Santiago, Denver, đến Manila — nơi năm 1995 quy tụ hơn năm triệu người tham dự, được ghi nhận là cuộc tụ họp đông đảo nhất trong lịch sử nhân loại tính đến thời điểm đó — rồi Paris, Rôma, Toronto. Ông thường nói với những người trẻ ấy:

“Các con chính là niềm hy vọng của Giáo hội; các con chính là niềm hy vọng của cha!”

Ông cũng ban hành Sách Giáo Lý của Hội Thánh Công Giáo năm 1992 — bộ sách giáo lý toàn diện đầu tiên kể từ Công đồng Trentô — viết mười bốn thông điệp có chiều sâu thần học lớn, và thực hiện một cuộc thanh tẩy ký ức lịch sử đầy can đảm nhân dịp Năm Thánh 2000, khi công khai đứng ra xin lỗi nhân loại vì những lỗi lầm mà chính con cái Giáo hội đã từng gây ra trong quá khứ — một hành động chưa từng có tiền lệ ở quy mô ấy từ một vị Giáo hoàng.

Những năm tháng cuối đời, Đức Gioan Phaolô II phải chịu đựng căn bệnh Parkinson hành hạ ngày càng nặng nề: đôi tay run rẩy không kiểm soát được, bước chân khập khiễng, giọng nói dần trở nên nghẹn ngào, khó nghe. Nhưng ông từ chối nghỉ ngơi hay rút lui khỏi đời sống công khai. Ông tiếp tục xuất hiện trước hàng tỷ người qua màn hình truyền hình khắp thế giới, không hề tìm cách che giấu sự yếu đuối ngày càng rõ rệt của thân xác già nua — biến chính thân xác bệnh tật của mình thành một bài giảng sống động, hùng hồn hơn bất cứ lời nói nào, về phẩm giá bất khả xâm phạm của sự sống con người, từ lúc thụ thai cho đến hơi thở cuối cùng.

Lễ tang của ông, ngày 8 tháng 4 năm 2005, là một biến cố chưa từng có trong lịch sử nhân loại: bốn triệu người hành hương nêm chặt khắp kinh thành Rôma, hơn hai trăm nguyên thủ quốc gia và lãnh đạo tôn giáo từ khắp thế giới túc trực bên linh cữu — một sự tập hợp các nhà lãnh đạo quốc tế ở quy mô hiếm có trong lịch sử hiện đại. Giữa cơn gió lộng làm lật tung từng trang sách Phúc Âm đặt trên cỗ quan tài gỗ mộc mạc, hàng triệu cánh tay đã giơ cao những tấm biểu ngữ với dòng chữ: “SANTO SUBITO!” — Hãy tuyên thánh cho ngài ngay lập tức!

Ngày 1 tháng 5 năm 2011, Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI — người kế vị trực tiếp và cũng là cộng sự thân cận nhiều năm của ông — đã tuyên phong Chân phước cho ông. Và ngày 27 tháng 4 năm 2014, Đức Thánh Cha Phanxicô đã long trọng tôn phong Gioan Phaolô II lên bậc Hiển Thánh tại Quảng trường Thánh Phêrô, cùng ngày với Thánh Giáo hoàng Gioan XXIII. Hội Thánh mừng kính ông vào ngày 22 tháng 10 hằng năm — đúng ngày ông chính thức khai mạc triều đại Giáo hoàng của mình năm 1978.