Thánh Lôrensô Ruiz

Một người đàn ông trạc tuổi ba mươi, dáng vẻ nhỏ nhắn, da ngăm đen, một gia trưởng nghèo xuất thân từ xứ sở Philippines, bị trói chặt hai tay ra sau lưng, hai chân bị trói bằng dây chão và bị treo ngược đầu chúc xuống một chiếc hố sâu chứa đầy rác rưởi và phân hôi thối. Phần thân thể từ thắt lưng trở lên bị chôn chặt dưới lòng đất bởi những tấm ván gỗ khoét lỗ hình bán nguyệt ghép kín quanh eo, rồi chất đá lên trên để tăng thêm áp lực. Trên trán ông, bọn đao phủ dùng dao rạch những vết cắt nhỏ để máu rỉ ra từ từ, nhằm làm giảm áp lực máu dồn lên não, kéo dài cơn đau đớn khủng khiếp cho tử tội suốt nhiều ngày đêm mà không chết ngay.

Tên quan tòa ngồi trên bờ hố cất tiếng hỏi vọng xuống: “Nếu mày chịu chối bỏ đạo Kitô, chúng tao sẽ lập tức kéo mày lên và tha mạng cho mày trở về với vợ con!” Từ dưới đáy hố tăm tối và ngột ngạt, người gia trưởng ấy đã cất tiếng trả lời dõng dạc bằng sự khẳng khái của một đức tin sắt đá:

“Tôi là một người Công giáo, và tôi hết lòng trung thành với đức tin Công giáo cho đến hơi thở cuối cùng! Tôi xin hiến dâng trọn vẹn mạng sống tôi cho Thiên Chúa! Dẫu cho tôi có ngàn lần mạng sống, tôi cũng xin sẵn lòng dâng hiến tất cả cho Người!”

Người đàn ông kiên cường dưới đáy hố tử thần ấy chính là Lôrensô Ruiz — Lorenzo Ruiz — vị Thánh Tử Đạo tiên khởi của đất nước Philippines. Ông không phải là một giáo sĩ, không phải là một đan sĩ khổ tu; ông là một người giáo dân bình dị, một người chồng hết lòng yêu vợ, một người cha của ba đứa con thơ dại. Bằng cái chết anh hùng nơi đất khách quê người, ông đã chứng minh cho toàn thế giới thấy rằng sự thánh thiện và lòng can đảm tử đạo không phải là đặc quyền riêng của hàng giáo sĩ; người giáo dân giữa đời thường, với trọn vẹn tình yêu gia đình và bổn phận mưu sinh, hoàn toàn có thể bước lên đỉnh cao tuyệt đỉnh của đức tin để làm rạng danh Thiên Chúa.

Lorenzo Ruiz sinh vào khoảng năm 1600 hoặc 1610 tại khu phố Binondo, ngoại ô thủ đô Manila nước Philippines — khu vực từ rất sớm đã trở thành nơi định cư của cộng đồng người Hoa di dân, và vẫn còn giữ vai trò trung tâm Hoa kiều của Manila cho đến tận hôm nay. Cha ông là một người Hoa di dân nghèo; mẹ ông là bà Tagala, một phụ nữ bản xứ Philippines đạo hạnh.

Ông lớn lên trong một môi trường giao thoa văn hóa độc đáo: được cha dạy tiếng Hoa và mẹ dạy tiếng Tagalog bản địa. Ông được các tu sĩ Dòng Đa Minh tại tu viện Santo Domingo ở Binondo nuôi dạy và cho ăn học — chính ngôi thánh đường ấy, qua nhiều lần được xây dựng lại, ngày nay vẫn còn tồn tại và trở thành Vương cung thánh đường cùng đền thánh quốc gia mang tên chính ông. Cậu bé Lorenzo siêng năng giúp lễ, thông thạo tiếng Tây Ban Nha và có hoa tay viết chữ đẹp như in.

Lớn lên, ông làm nghề thư ký công chứng và sao chép văn bản — escribano — cho các tu sĩ Đa Minh tại nhà thờ giáo xứ Binondo. Ông gia nhập Huynh Đoàn Mân Côi, tức Dòng Ba Đa Minh giữa đời, hằng ngày siêng năng tham dự Thánh Lễ và sốt sắng lần hạt Mân Côi. Ông kết hôn với một phụ nữ bản xứ đạo đức tên Rosario. Mái ấm gia đình nghèo nàn nhưng ngập tràn tiếng cười và sự bình an. Hai vợ chồng sinh được ba người con: hai con trai và một con gái.

Lorenzo là một người gia trưởng mẫu mực: cặm cụi viết từng trang sách chép tay để kiếm từng đồng bạc lương thiện nuôi sống vợ con, dạy các con đọc kinh tối mỗi ngày và sống hòa thuận với chòm xóm. Buổi tối, sau khi gác lại cây bút lông và những chồng giấy chép văn bản còn thơm mùi mực, ông vẫn còn đủ sức ngồi xuống bên các con, chỉ cho chúng từng chữ Tagalog, từng câu kinh Kính Mừng, trước khi cả nhà cùng quây quần bên mâm cơm đạm bạc. Không ai trong khu phố Binondo khi ấy có thể hình dung nổi rằng người thư ký hiền lành, ăn nói nhỏ nhẹ, ngày ngày cặm cụi với giấy mực ấy lại sắp sửa bước vào một hành trình đưa tên tuổi ông vượt xa khỏi biên giới quần đảo Philippines. Cuộc đời ông bình lặng trôi qua như bao người lao động bình dị khác nơi mảnh đất Manila — cho đến cái ngày định mệnh năm 1636 ập đến, xé toạc mọi dự tính bình yên ấy.

Trong cơn hoảng loạn để bảo toàn tính mạng cho gia đình, Lorenzo tìm đến sự che chở của các linh mục Dòng Đa Minh. Lúc bấy giờ, một phái đoàn truyền giáo bí mật gồm ba linh mục Đa Minh — cha Antonio Gonzalez, cha Guillermo Courtet, cha Miguel de Aozaraza — thầy phó tế Vincente Shiwozuka và một giáo dân phong cùi tên Lazaro xứ Kyoto đang chuẩn bị bước lên thuyền giong buồm sang Nhật Bản để tiếp tế cho Giáo hội ngầm đang bị bách hại tàn khốc.

Ngày 10 tháng 7 năm 1636, con tàu bí mật cập bến đảo Okinawa. Nhưng chỉ ít lâu sau khi đặt chân lên bờ, toàn bộ nhóm thừa sai đã bị chính quyền Mạc phủ Tokugawa phát hiện và bắt giữ. Họ bị áp giải về kinh thành Nagasaki — trung tâm bách hại tàn khốc.

Tại đây, Lorenzo Ruiz và các bạn bị tống giam vào ngục tối suốt hơn một năm trời. Triều đình Nhật Bản áp dụng những hình phạt tra tấn dã man nhất để bẻ gãy ý chí của họ: ông bị tra tấn bằng hình phạt “tra tấn nước” — bị đổ hàng thùng nước vào miệng cho bụng căng phồng lên, rồi quân lính đặt một tấm ván gỗ lên bụng và nhảy lên giẫm đạp cho nước trào ngược ra đằng mũi, miệng và tai kèm theo máu tươi. Ông còn bị cắm những cây kim tre sắc nhọn vào dưới mười đầu móng tay, rồi bị bẻ gãy các ngón tay đau đớn tột cùng.

Ngày 27 tháng 9 năm 1637, bản án tử hình bằng hình phạt “Hố Treo Ngược” được thi hành trên đồi Nishizaka. Lorenzo Ruiz cùng các bạn bị trói chặt và treo ngược đầu chúc xuống hố sâu — chính hình phạt tsurushi này đã được chính quyền Mạc phủ nghĩ ra như một phương pháp tra tấn kéo dài, tính toán kỹ lưỡng đến từng chi tiết để tử tội phải chịu đựng đau đớn dai dẳng nhất có thể trước khi tắt thở, thay vì được chết nhanh chóng như những hình phạt trước đó từng áp dụng cho các vị tử đạo.

Sự hy sinh anh dũng của người gia trưởng nghèo Lorenzo Ruiz đã làm rạng danh toàn thể dân tộc Philippines và Giáo hội Á châu. Ngày 18 tháng 2 năm 1981 — trong chuyến viếng thăm mục vụ lịch sử tại thủ đô Manila — Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã long trọng tuyên phong Chân phước cho Lorenzo Ruiz và các bạn tử đạo tại Công viên Rizal trước sự tham dự của hơn hai triệu người dân Philippines. Đây là lễ tuyên chân phước đầu tiên trong lịch sử được cử hành bên ngoài kinh thành Rôma.

Và vào ngày 18 tháng 10 năm 1987, chính Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã long trọng tôn phong Lorenzo Ruiz lên bậc Hiển Thánh tại Quảng trường Thánh Phêrô. Ông trở thành vị thánh tiên khởi của đất nước Philippines. Hội Thánh mừng kính ông cùng các bạn tử đạo vào ngày 28 tháng 9 hằng năm.