Thánh Phêrô Claver

Mỗi năm, hàng chục ngàn người da đen bị bắt cóc từ châu Phi, bị nhồi nhét dưới những hầm tàu ngột ngạt như những súc vật. Suốt chuyến hải hành dài hai ba tháng vượt Đại Tây Dương, họ phải nằm chen chúc trong phân, nước tiểu, giòi bọ và thi thể của những người chết vì dịch bệnh. Hơn một phần ba số người đã chết trước khi tàu cập bến.

Khi những con tàu tử thần ấy cập cảng Cartagena, người ta lôi những con người còn sống sót lên bờ: thân xác gầy gò chỉ còn da bọc xương, lở loét hôi thối, ánh mắt tràn ngập nỗi kinh hoàng tột độ.

Pedro Claver Corberó sinh ngày 26 tháng 6 năm 1580 tại thị trấn Verdu, thuộc miền Catalonia nước Tây Ban Nha. Cha mẹ là ông Pedro Claver và bà Ana Corberó, những nông dân khá giả và sùng đạo.

Lớn lên, Phêrô theo học tại Đại học Barcelona danh tiếng và tốt nghiệp xuất sắc ngành văn chương và triết học. Năm hai mươi hai tuổi, ngài chính thức gia nhập Dòng Tên.

Năm 1605, thầy Phêrô Claver được gửi đến tu viện Montesión tại đảo Mallorca để tiếp tục học triết học. Tại đây, một cuộc gặp gỡ định mệnh đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc đời thầy: thầy được làm quen và kết nghĩa thân tình với thầy Alphongsô Rodriguez — một tu huynh làm nghề giữ cửa tu viện đã già nua nhưng tràn đầy sự khôn ngoan thánh thiện của Chúa.

Nhận ra ngọn lửa tông đồ tiềm ẩn nơi người tu sinh trẻ tuổi, thầy già Alphongsô Rodriguez đã nhiều lần nhìn sâu vào mắt Phêrô Claver và thốt lên lời tiên tri cháy bỏng:

“Hỡi thầy Phêrô, tại sao thầy lại ở đây? Biết bao linh hồn nghèo khổ nơi các miền đất Tân Thế Giới châu Mỹ đang bị hư mất vì thiếu người loan báo Tin Mừng! Hãy sang châu Mỹ đi, hỡi thầy Phêrô! Nơi ấy có một mùa gặt bội thu đang chờ đợi thầy!”

Lời nhắc nhở ấy như một ngọn lửa thiêu đốt tâm can Phêrô Claver. Thầy làm đơn xin các bề trên cho đi truyền giáo tại châu Mỹ. Người tu huynh giữ cửa già nua ấy — sau này cũng được Giáo hội tôn phong hiển thánh cùng ngày với người học trò trẻ của mình — có lẽ chẳng bao giờ ngờ rằng lời khích lệ đơn sơ của ông sẽ gieo mầm cho một trong những cuộc đời bác ái vĩ đại nhất lịch sử Giáo hội.

Năm 1610, thầy bước lên con tàu viễn dương rời bỏ quê hương Tây Ban Nha để sang vùng đất New Granada, Colombia ngày nay. Ngài hoàn tất chương trình thần học tại Bogota và được thụ phong linh mục tại Cartagena vào năm 1616, ở tuổi ba mươi sáu.

Ngay sau khi thụ phong linh mục, cha Phêrô Claver đã chọn lấy bến cảng Cartagena làm chiến trường tông đồ duy nhất của đời mình. Ngài tận mắt nhìn thấy thảm kịch buôn bán nô lệ da đen — một tội ác tày trời được dung túng bởi lòng tham lam vô đáy của thực dân.

Ngài dẫn theo một nhóm thông dịch viên gồm các nô lệ đã được ngài chuộc và huấn luyện, nói được nhiều thổ ngữ châu Phi khác nhau. Ngài mang theo những giỏ bánh mì, trái cây tươi, chanh, rượu nho, thuốc men và thuốc lá.

Bước xuống hầm tàu tối tăm nồng nặc mùi hôi thối khiến người thường phải ngất xỉu, cha Phêrô Claver không ngần ngại quỳ xuống bên những người nô lệ đang nằm rên siết. Ngài đích thân đút từng thìa nước cháo, dùng khăn ấm lau rửa phân và mủ máu trên thân thể họ, băng bó những vết xích sắt cứa sâu vào da thịt.

Ngài ôm lấy những đứa trẻ sơ sinh đang hấp hối trên ngực người mẹ đã chết, vội vã làm phép rửa tội để cứu rỗi linh hồn các em.

Ngài bảo các cộng sự viên:

“Chúng ta phải nói với họ bằng đôi bàn tay của sự chăm sóc trước khi nói với họ bằng đôi môi của lời giảng dạy!”

Chính nhờ những cử chỉ yêu thương dịu dàng như của một người cha, người mẹ hiền ấy, những tâm hồn nô lệ vốn đang tràn ngập sự thù hận và sợ hãi đã tan chảy. Họ nhận ra rằng người đàn ông mặc áo dòng đen này không phải là một kẻ buôn người da trắng độc ác, mà là một thiên thần cứu giúp được Thiên Chúa gửi đến.

Sau khi đã chăm sóc thể xác cho họ, cha Phêrô Claver dùng các bức tranh khổ lớn vẽ hình Thiên Chúa, Chúa Giêsu trên Thập Giá, thiên đàng và hỏa ngục để kiên nhẫn giảng dạy các chân lý đức tin cho họ qua các thông dịch viên.

Ngài dạy họ hiểu rằng dẫu thân xác họ đang bị giam cầm trong xiềng xích nô lệ của loài người, nhưng linh hồn họ là những người con hoàn toàn tự do và vô cùng cao quý trước nhan Thiên Chúa.

Ngài trao cho mỗi người một chiếc huy hiệu nhỏ bằng kim loại đeo ở cổ có khắc tên cực trọng Giêsu và Maria, dặn dò họ phải luôn sống lương thiện, giữ gìn phẩm giá con người.

Không chỉ dừng lại ở bến cảng, hằng năm vào mùa khô, cha Phêrô Claver lại đi bộ hàng ngàn cây số đến các đồn điền, hầm mỏ khai thác vàng bạc sâu trong rừng rậm để thăm viếng những người nô lệ cũ.

Ngài ngủ ngay trong những túp lều rách nát của họ, ăn những thức ăn đạm bạc cùng với họ. Ngài can đảm đứng ra can thiệp với các chủ đồn điền tàn ác, đòi lại sự đối xử nhân đạo cho các công nhân nô lệ.

Ngài còn dành thời gian chăm sóc những người mắc bệnh phong cùi nơi trại phong San Lazaro ngoại ô thành phố, tự tay rửa ráy và băng bó những thân xác cụt ngón rữa nát.

Cuộc đời xả thân vĩ đại ấy lại phải chịu những sự chống báng, gièm pha cay đắng ngay từ chính những người cùng thời: giới quý tộc và thương gia buôn nô lệ thành Cartagena căm ghét ngài vì ngài dám bênh vực quyền lợi của người da đen; nhiều giáo sĩ và tu sĩ thời bấy giờ cũng chê trách ngài là “lập dị”, cho rằng ngài đã hạ thấp phẩm giá linh mục khi suốt ngày chung đụng với đám nô lệ hôi hám và làm ô uế nhà thờ khi cho người da đen vào ngồi chung ghế với người da trắng!

Bốn năm cuối đời, từ 1650 đến 1654, là bốn năm ngài phải chịu đựng một cuộc tử đạo thầm lặng đau đớn tột cùng nơi căn phòng nhỏ hẹp trên tầng lầu tu viện Cartagena.

Người đàn ông từng bế ẵm hàng ngàn bệnh nhân nay bị người đời lãng quên. Nhà dòng giao ngài cho một người nô lệ da đen trẻ tuổi chăm sóc. Người nô lệ này tính tình cộc cằn, vô tâm, thường xuyên bỏ đói ngài suốt ngày, để ngài nằm trên đống phân bẩn thỉu, thậm chí còn buông lời lăng mạ và đánh đập người linh mục già bại liệt!

Thế nhưng, suốt bốn năm trời chịu ngược đãi, cha Phêrô Claver không một lời than thở hay phiền trách người chăm sóc mình. Ngài đón nhận mọi sự đau đớn ấy như một của lễ đền tội dâng lên Chúa.

Đầu tháng 9 năm 1654, khi tin tức cha Phêrô Claver đang hấp hối lan truyền ra khắp thành phố, một làn sóng chấn động bùng nổ. Mọi người bỗng sực tỉnh nhận ra sự vĩ đại của vị tông đồ mà bấy lâu họ đã bỏ quên.

Hàng ngàn người dân thành Cartagena — từ các quan chức, giáo sĩ cho đến hàng vạn người nô lệ da đen — đã tuôn đổ về tu viện. Họ tràn vào căn phòng nhỏ của ngài, quỳ gối hôn đôi bàn chân bại liệt, chạm tràng chuỗi vào thân xác ngài.

Đức Giáo hoàng Piô IX đã tuyên phong Chân phước cho ngài năm 1850, và ngày 15 tháng 1 năm 1888, Đức Giáo hoàng Lêô XIII đã long trọng tôn phong Phêrô Claver lên bậc Hiển Thánh, cùng ngày với thánh Gioan Berchmans và người bạn già thánh Alphongsô Rodriguez.

Năm 1896, ngài được công bố là Quan thầy của mọi xứ truyền giáo cho người da đen trên toàn thế giới. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 9 tháng 9 hằng năm. Thi hài ngài ngày nay an nghỉ trong một hộp kính chiếu sáng đặt dưới bàn thờ chính của ngôi nhà thờ mang tên ngài tại Cartagena, còn tu viện liền kề đã trở thành một bảo tàng trưng bày lịch sử buôn bán nô lệ cùng những di sản văn hóa châu Phi và bản địa — biến chính nơi ngài từng phục vụ và chịu đựng những năm tháng cuối đời thành một chứng tích sống động nhắc nhở hậu thế về cả tội ác lẫn lòng thương xót từng cùng tồn tại nơi đây. Tháng 5 năm 2022, Giáo hội còn khánh thành một khu lăng mộ mới trang trọng hơn để tôn vinh ngài, hơn ba trăm sáu mươi năm sau ngày ngài qua đời.