Trước khi chết, ông Năm Quỳnh giang rộng đôi tay và nói: xưa Chúa cũng giang tay như thế này để chịu đóng đinh. Ông lang già đã chữa bệnh cho bao người nghèo không lấy tiền, giờ đón cái chết như một người học trò đi theo Thầy mình.
Ông Năm nhà thuốc
Antôn Nguyễn Hữu Quỳnh sinh năm 1768 tại làng Mỹ Hương, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Ông là con thứ năm trong nhà, nên người ta quen gọi là ông Năm Quỳnh.
Thời trẻ, ông đi lính. Giải ngũ về, ông học nghề thuốc Đông y. Ông trở thành một lang y có tiếng, được nhiều người tìm đến. Nhưng điều người ta nhớ về ông không phải tay nghề, mà là tấm lòng: ông thường chữa bệnh không lấy tiền cho người nghèo, lại còn cho họ thêm tiền để lo thuốc men, cơm cháo.
Người nhà có lúc lo ông cho đi nhiều quá thì nhà sẽ túng. Ông tin rằng người biết giúp đỡ kẻ nghèo khó thì chẳng bao giờ thiếu thốn.
Ông còn làm trùm họ, dạy giáo lý. Căn nhà của ông vừa là phòng khám bệnh, vừa là lớp học đạo, lại vừa là nơi các linh mục có thể trú ẩn trong những năm cấm đạo. Một mái nhà có vợ con, có tủ thuốc, có tiếng trẻ con học kinh, và có cả những vị khách cần giấu kín.
Cuốn sổ bị thu giữ
Khi cơn cấm đạo thời Minh Mạng lan đến Quảng Bình, quân lính khám nhà ông Năm. Ông bị bắt ở Kim Sen, giải về Đồng Hới.
Lính còn thu được một cuốn sổ ghi tên các tín hữu. Ông Năm lo lắng không yên. Nếu cuốn sổ ấy lọt vào tay quan, cả xứ đạo sẽ bị liên lụy. Ông nhờ con mình tìm mọi cách lấy lại cuốn sổ. Ngay trong ngục, điều ông lo trước tiên không phải là mạng mình, mà là an nguy của những người có tên trong đó.
Ông lang trong ngục
Ở Đồng Hới, ông được giam cùng Đức cha Borie - Cao, các linh mục và thầy giảng Phêrô Nguyễn Khắc Tự. Quan ép ông chối đạo. Có lúc lính cưỡng kéo ông đi qua thập giá. Ông phản đối, và nói:
"Thà chết không thà chối Chúa, dù chỉ trong giây lát."
Ông bị giam suốt hai năm. Nhưng ông không ngồi yên. Ông giữ chay, cầu nguyện, và tiếp tục làm điều mình đã làm cả đời: chữa bệnh. Ông chữa cho các bạn tù, và chữa cả cho những người làm việc trong nhà giam, kể cả một viên quan. Người tù chữa bệnh cho người giữ tù. Có lẽ không có hình ảnh nào đẹp hơn về lòng bác ái.
Lời từ biệt
Ngày 10 tháng 7 năm 1840, ông Năm bị điệu ra pháp trường Đồng Hới cùng thầy Phêrô Tự. Hai người con của ông đến từ biệt cha. Ông bình tĩnh, dặn dò các con sống trung thành với đạo, rồi nói:
"Cha gởi lời chào các chức sắc và anh em giáo hữu Mỹ Hương... các con sẽ gặp lại cha trên Thiên Đường."
Rồi ông giang tay ra:
"Xưa Chúa cũng giang tay như thế này để chịu đóng đinh."
Ông bị xử giảo. Thi hài ông được an táng tại Kim Sen.
Ông được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 10 tháng 7.
Một đời cho đi
Ông Năm Quỳnh đã cho đi suốt đời: cho thuốc, cho tiền, cho mái nhà mình làm nơi trú ẩn. Trong ngục, ông vẫn cho đi sức lực của mình để chữa bệnh. Và cuối cùng, ông cho đi cả mạng sống.
Vòng tay giang rộng của ông ở pháp trường Đồng Hới không chỉ là hình ảnh của thập giá. Đó còn là vòng tay của một người đã mở lòng ra với mọi người suốt cả cuộc đời.