Cha Cornay không định đến Việt Nam. Cha được sai đi Tứ Xuyên, bên Trung Quốc. Nhưng đường vào đó bị chặn. Cha dừng chân ở Đại Nam, định chỉ tạm thời. Rồi cha ở lại mãi mãi, và được giáo dân quý mến gọi là cố Tân.
Người con của Loudun
Jean-Charles Cornay sinh ngày 28 tháng 2 năm 1809 tại Loudun, nước Pháp, trong một gia đình khá giả. Anh học tiểu chủng viện, rồi đại chủng viện, và gia nhập Hội Thừa sai Paris.
Thầy được cử đi truyền giáo ở Tứ Xuyên, Trung Quốc. Nhưng con đường vào Tứ Xuyên bị chặn. Thầy đi qua Đại Nam, và cuối cùng ở lại đây. Thầy chịu chức linh mục, được giáo dân gọi là cố Tân.
Có những hành trình mà ta tưởng là lạc đường, nhưng lại chính là con đường Chúa đã vẽ sẵn. Cha Tân không đến được Tứ Xuyên, nhưng cha đã đến được với những làng quê miền Bắc Việt Nam, nơi cha sẽ để lại cả cuộc đời mình.
Cái bẫy ở Bầu Nọ
Cha làm việc ở vùng Bầu Nọ. Có một tên cướp từng bị giáo dân bắt được. Hắn ôm mối hận, và nghĩ ra một cách trả thù thâm độc: hắn lén chôn súng gần nhà xứ, rồi đi tố cáo với quan rằng cha Tân tàng trữ vũ khí, liên hệ với quân Pháp.
Một lời vu cáo như thế, vào thời điểm ấy, là bản án tử. Quan cho đến một nghìn năm trăm lính vây bắt cha, cùng với nhiều người đang có mặt.
"Tôi sang để giảng đạo"
Tại công đường, cha nói rõ ràng: cha sang đây để giảng đạo, không phải làm tướng giặc, không phải liên lạc với ai cả. Nhưng bản án của triều đình vẫn gán cho cha tội chính trị.
Cha bị giam trong cũi. Trong những ngày ấy, cha viết thư. Điều cha lo lắng nhất không phải là chứng minh mình vô tội. Cha lo cho linh hồn mình. Cha viết:
"Tôi trông cậy rằng: Đức Bà sẽ liệu cho tôi được ăn năn tội cho trọn."
Rồi khi nhận tin mình bị kết án lăng trì, án tàn khốc nhất thời ấy, cha viết cho một linh mục khác:
"Tôi đã mừng rỡ vì những lời tôi đã được nghe thấy. Tôi sẽ được vào nhà Đức Chúa Trời."
Mừng rỡ. Một người trẻ hai mươi tám tuổi, nghe tin mình sắp chịu cực hình, mà lòng lại mừng rỡ. Chỉ có đức tin mới giải thích được điều ấy.
Năm Mẫu, ngày 20 tháng 9
Ngày 20 tháng 9 năm 1837, dưới triều Minh Mạng, cha Jean-Charles Cornay - Tân chịu án lăng trì tại pháp trường Năm Mẫu, Sơn Tây. Đầu cha bị bêu ba ngày, rồi bị ném xuống sông.
Về sau, thi hài cha được giáo dân thu lại và an táng ở nhà dòng Mến Thánh Giá Chiếu Ứng.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 20 tháng 9.
Chết vì một lời vu khống
Cha Tân chết vì một lời vu cáo, một tội danh mà cha chưa bao giờ phạm. Nhưng Giáo Hội nhớ đến cha không phải như một nạn nhân của mưu mô, mà như một chứng nhân của đức tin: cha đã phủ nhận tội danh chính trị, nhưng không bao giờ phủ nhận mình là linh mục của Chúa.
Và cha nhắc chúng ta rằng có khi những ngã rẽ bất ngờ trong đời, những con đường ta không định đi, lại chính là nơi Chúa đang chờ ta.