Cha Castañeda bị bắt ở Trung Quốc, bị trục xuất khỏi nước ấy. Một người khác có lẽ sẽ về quê. Nhưng cha chỉ đổi hướng. Cha đến Đàng Ngoài, học tiếng Việt, và ở lại cho đến chết.
Từ Tây Ban Nha đến Trung Hoa
Jacinto Castañeda sinh năm 1743 tại Xàtiva, Tây Ban Nha. Anh vào Dòng Đa Minh, được gửi sang Manila học tập, và chịu chức linh mục ngày 2 tháng 6 năm 1765.
Cha được sai đến Trung Quốc. Sau vài năm phục vụ, một lần đi thăm người bệnh, cha bị bắt. Người ta trục xuất cha qua Ma Cao.
Cha Gia ở Đàng Ngoài
Ngày 22 tháng 1 năm 1770, cha đến Đàng Ngoài. Cha học tiếng Việt ở Trung Linh, nhận tên Việt là Gia. Rồi cha tiếp tục công việc: giảng dạy, thăm viếng người bệnh ở vùng Phú Thái.
Một lần bị đuổi khỏi một đất nước không làm tắt đi lòng nhiệt thành của cha. Cha chỉ tìm một nơi khác để tiếp tục phục vụ.
Chuyến đi xức dầu cuối cùng
Ngày 11 tháng 7 năm 1773, cha đang trên đường đi ban bí tích Xức Dầu cho một người bệnh. Đến làng Gia Đạo, cha và người giúp việc bị quân lính vây bắt.
Họ chạy vào một nhà trong làng. Nhưng chủ nhà lại đi báo quan để lấy thưởng.
Thật lạ: ở Trung Quốc, cha bị bắt khi đi thăm người bệnh. Ở Việt Nam, cha lại bị bắt khi đi xức dầu cho người bệnh. Hai lần bị bắt, cả hai lần đều đang trên đường đến với người đau yếu.
"Tôi không có tiền"
Quan phủ đòi ba nghìn tiền chuộc, một số tiền rất lớn. Cha trả lời:
"Quan muốn tha thì tha chứ tôi không có tiền. Tôi sẵn sàng chịu mọi gian khổ, kể cả cái chết."
Không than van, không cầu xin. Chỉ là một sự thật đơn giản: tôi không có tiền, và tôi không sợ chết.
Trước mặt chúa Trịnh
Cha bị giải về Phố Hiến, rồi lên Kẻ Chợ, tức Thăng Long, để chúa Trịnh Sâm xét xử. Tại đây, cha được tham gia một cuộc đối thoại về các tôn giáo. Người ta kể rằng cách cha ứng xử khiến chính chúa Trịnh cũng khâm phục.
Nhưng khâm phục không có nghĩa là tha. Bản án vẫn được tuyên.
Đồng Mơ, ngày 7 tháng 11 năm 1773
Ngày 7 tháng 11 năm 1773, cha Jacinto Castañeda - Gia bị xử chém tại pháp trường Đồng Mơ. Cùng ngày ấy, một linh mục Việt Nam là cha Vinh Sơn Phạm Hiếu Liêm cũng chịu chết. Cha Gia ba mươi tuổi.
Thi hài cha được an táng ở Trung Linh, nơi cha đã học những tiếng Việt đầu tiên.
Cha được phong Chân phước ngày 20 tháng 5 năm 1906 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 7 tháng 11.
Không bao giờ hết đường
Cha Gia chỉ sống ở Việt Nam hơn ba năm. Nhưng câu chuyện của cha là câu chuyện của một người không bao giờ bỏ cuộc. Bị đuổi khỏi nơi này, cha đến nơi khác. Bị bắt khi đi thăm người bệnh, cha vẫn tiếp tục đi thăm người bệnh.
Có những cánh cửa đóng lại trong đời chúng ta. Cha Gia nhắc rằng: khi một cánh cửa đóng, Chúa thường đã mở sẵn một cánh cửa khác, chỉ cần ta đủ can đảm bước qua.
