Lính vây làng. Anh Đệ biết không thể tránh được. Anh quay vào nhà, nhìn vợ, nhìn ba đứa con nhỏ. Anh dặn vợ đưa các con về bên ngoại. Rồi anh bước ra đình làng, tự mình trình diện.
Nghề may của cha
Tôma Nguyễn Văn Đệ sinh năm 1811 tại làng Bồ Trang, tỉnh Thái Bình. Gia đình anh làm nghề may, rồi chuyển đến Kẻ Mốt sinh sống.
Anh theo nghề cha, ngày ngày ngồi bên kim chỉ, cắt từng tấm vải, khâu từng đường may. Nghề may đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ, từng mũi kim nhỏ ghép lại thành chiếc áo.
Anh lập gia đình, có ba người con. Anh cũng tích cực tham gia việc chung của xứ đạo. Một cuộc sống bình dị, êm đềm, đủ đầy.
Lời từ biệt
Ngày 29 tháng 6 năm 1838, dưới triều Minh Mạng, quân lính vây làng Kẻ Mốt. Họ bắt cha Phêrô Nguyễn Văn Tự, và điểm danh dân làng, buộc mọi người bước qua thập giá.
Anh Đệ đang ở nhà với vợ con. Anh biết không thể trốn. Tên anh có trong sổ làng. Nếu anh không ra, lính sẽ vào tận nhà.
Anh từ biệt vợ. Anh dặn vợ đưa các con về quê ngoại. Rồi anh tự bước ra đình làng.
Chúng ta không biết anh đã nói những gì, đã ôm các con thế nào. Chỉ biết đó là lần cuối cùng anh được ở trong ngôi nhà của mình.
Người vợ vào thăm
Anh bị giải về Bắc Ninh, chịu án giảo giam chờ.
Vợ anh đem các con đến thăm. Nhìn chồng mang gông, người vợ khóc. Anh Đệ nói với vợ:
"Đừng khóc mình ạ! Mình hãy về dạy dỗ các con nên người, dạy chúng thờ phượng Chúa. Anh đã dâng em và các con cho Ngài. Nhớ cầu xin Chúa cho anh được thêm sức mạnh để nhẫn nại đến cùng!"
"Anh đã dâng em và các con cho Ngài." Một người chồng, người cha không còn gì để lo cho gia đình, ngoài việc trao họ vào tay Chúa. Và anh xin vợ cầu nguyện cho mình, vì anh cũng biết mình yếu đuối, cần được nâng đỡ.
Những lần vợ con đến thăm vừa là niềm an ủi, vừa là nỗi đau. Mỗi lần nhìn các con, anh lại thấy rõ hơn điều mình sắp mất.
Hơn một năm trong ngục
Anh ở trong ngục cùng thầy Phanxicô Xaviê Hà Trọng Mậu, thầy Đaminh Bùi Văn Úy, và hai người đồng hương Bồ Trang là anh Augustinô Nguyễn Văn Mới, anh Stêphanô Nguyễn Văn Vinh. Năm anh em cùng cầu nguyện, cùng xin vào Dòng Ba Đa Minh, cùng giúp các bạn tù học đạo.
Hơn một năm đòn roi và chờ đợi. Quan vẫn đặt điều kiện: bỏ đạo thì được về với vợ con. Anh không nhận.
Cổ Mễ, ngày 19 tháng 12 năm 1839
Ngày 19 tháng 12 năm 1839, anh Tôma Đệ bị xử giảo tại pháp trường Cổ Mễ, cùng bốn người anh em. Thi hài anh được an táng ở Phong Cốc. Về sau, một phần di hài anh được đưa về quê Bồ Ngọc.
Anh được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của anh là 19 tháng 12.
Những mũi kim cuối cùng
Người thợ may cả đời ghép từng mũi kim nhỏ thành chiếc áo. Đời anh Đệ cũng được may nên từ những điều nhỏ: một mái nhà, ba đứa con, những việc chung của xứ đạo. Và mũi kim cuối cùng là lời dặn vợ: dạy các con thờ phượng Chúa.
Với các ông bố hôm nay, lời của anh Đệ vẫn còn nguyên: điều quý nhất ta để lại cho con không phải là của cải, mà là đức tin.