Thánh Agatha thành Catania

Xuyên qua tất cả những mùa hoạn nạn ấy, người dân Catania vẫn luôn gìn giữ một niềm trông cậy son sắt nơi một người con gái đồng hương: thánh nữ Agatha.

Chị đã sống và làm chứng cho Chúa Kitô vào giữa thế kỷ thứ ba, thời kỳ mà việc tuyên xưng đức tin phải trả giá bằng những hình phạt tàn khốc nhất. Hội Thánh ngàn đời ghi nhớ tên chị giữa hàng ngũ các trinh nữ tử đạo tiên khởi, và ngày 5 tháng 2 hằng năm đã trở thành ngày lễ kính tràn đầy lòng biết ơn đối với người nữ chứng nhân kiên cường.

Chúng ta không có một bản ghi chép hộ tịch nào lưu lại ngày sinh chính xác của Agatha. Hai thành phố cổ Catania và Palermo trên đảo Sicilia đều lưu giữ những ký ức riêng về cội nguồn của ngài, nhưng Catania là nơi ngài đã sống trọn vẹn những ngày tháng thử thách và đổ giọt máu cuối cùng. Cuộc tử đạo của ngài gắn liền với cuộc bách hại dưới triều hoàng đế Decius, vào khoảng năm 251.

Các bản hạnh tích cổ kể lại rằng Agatha sinh ra trong một gia đình quý tộc giàu sang, có địa vị và đức tin vững vàng. Lớn lên với dung mạo xinh đẹp tuyệt trần, chị sớm nhận ra vẻ đẹp phù vân của trần thế và tha thiết đoan hứa dâng trọn đời mình làm hiền thê của Đức Kitô.

Thế nhưng, sắc đẹp và sự giàu có của chị lại trở thành miếng mồi ngon lọt vào mắt của Quintianus — viên quan tổng trấn La Mã cai quản vùng Sicilia. Hắn là một kẻ vừa đam mê nhục dục, vừa tham lam tiền của và kiêu ngạo vì quyền lực. Lợi dụng các sắc chỉ bách hại người Kitô hữu vừa được ban hành, Quintianus đã cho bắt giữ Agatha với dã tâm ép buộc chị phải nhượng bộ dục vọng của hắn.

Thời ấy, một quan tổng trấn La Mã gần như nắm trọn quyền sinh sát trên cả một vùng đất rộng lớn, không phải trả lời trước bất kỳ ai ngoài chính hoàng đế xa xôi tận kinh thành Rôma. Đối diện với một thế lực gần như tuyệt đối như thế, một thiếu nữ đơn độc — dù xuất thân quý tộc — cũng chẳng có bất kỳ một phương tiện nào để tự vệ ngoài chính niềm tin của mình. Câu chuyện của Agatha, vì thế, không chỉ là câu chuyện về một cuộc bách hại tôn giáo; nó còn phơi bày một sự thật cay đắng của mọi thời đại: quyền lực không đi kèm sự kiểm soát luôn có xu hướng chà đạp lên những ai không có tiếng nói để tự bảo vệ mình.

Để bẻ gãy ý chí kiên trinh của Agatha mà không cần dùng đến đòn roi ngay từ đầu, Quintianus đã giao chị cho một mụ tú bà khét tiếng tên là Aphrodisia cùng các con gái của mụ. Suốt ba mươi ngày ròng rã, mụ tú bà này đã dùng đủ mọi thủ đoạn xảo quyệt: từ những lời đường mật dụ dỗ, những bữa tiệc xa hoa trụy lạc, đến những lời đe dọa khủng bố tinh thần nhằm làm cho tâm hồn người trinh nữ trẻ tuổi bị lung lạc, xuôi theo ý muốn của quan tổng trấn.

Thế nhưng, tâm hồn của Agatha đã được xây dựng trên tảng đá đức tin vững chắc. Chị bền bỉ ăn chay, cầu nguyện và hoàn toàn khước từ mọi cám dỗ nhơ nhuốc. Cuối cùng, mụ tú bà đành phải lắc đầu bất lực đem chị trả lại cho quan tòa và than thở:

“Đá tảng còn dễ làm cho mềm hơn là uốn nắn lòng dạ của người con gái này!”

Bị sỉ nhục vì kế hoạch thất bại, Quintianus liền gọi Agatha ra tòa án công khai. Hắn hách dịch hỏi:

“Ngươi là người quý tộc, cớ sao lại hạ mình sống theo lối sống hèn hạ của bọn Kitô hữu như thế?”

Câu trả lời ấy hẳn đã khiến cả công đường sững sờ. Trong một xã hội mà địa vị quý tộc được xem là đỉnh cao danh giá nhất một người có thể vươn tới, Agatha đã lật ngược toàn bộ thang giá trị ấy chỉ bằng một câu nói. Chị không phủ nhận dòng dõi cao sang của mình, nhưng chị chỉ ra rằng có một thứ tự do còn lớn lao hơn mọi tước vị: tự do của một tâm hồn không còn gì để mất, vì đã tự nguyện trao trọn mình cho Đấng mình tin yêu.

Cơn giận dữ bùng nổ, viên quan tổng trấn ra lệnh tống giam chị vào ngục tối và bắt đầu những chuỗi ngày tra tấn dã man. Chị bị căng trên giá gỗ, bị đánh đập bằng roi gân bò, bị cào xé bằng những móc sắt nhọn.

Thế nhưng, đòn thù man rợ nhất đã diễn ra khi tên bạo chúa ra lệnh cắt bỏ đôi nhũ hoa trên ngực của người thiếu nữ. Đứng trước hành vi tàn bạo tột cùng ấy, Agatha đã can đảm cất lời quở trách tên quan tòa vô nhân đạo:

“Hỡi tên bạo chúa độc ác, ngươi không thấy xấu hổ sao khi tra tấn nơi thân xác người phụ nữ chính phần thân thể mà mẹ ngươi đã từng dùng để cho ngươi bú mớm nuôi ngươi khôn lớn?”

Chi tiết đau đớn đến rợn người này giải thích vì sao trong nghệ thuật thánh, thánh Agatha thường được vẽ với một chiếc đĩa mang đôi nhũ hoa bị cắt lìa, và vì sao các phụ nữ mắc bệnh hiểm nghèo nơi phần ngực, nhất là bệnh ung thư vú, qua muôn đời luôn chạy đến cầu xin ngài chuyển cầu.

Có một điều đáng suy ngẫm nơi câu trả lời của Agatha trước tên bạo chúa: chị không gào thét oán trách số phận, cũng không van xin lòng thương hại. Chị chọn nhắc cho hắn nhớ về chính người mẹ đã sinh ra hắn — nhắc về cội nguồn nhân tính mà có lẽ hắn đã đánh mất từ lâu giữa quyền lực và dục vọng. Một câu nói vừa sắc bén như lưỡi gươm, vừa mang trong mình một nỗi xót thương kỳ lạ dành cho chính kẻ đang hành hạ mình.

Truyền thống kể rằng, trong đêm tối tăm của hầm ngục, thánh Tông đồ Phêrô đã hiện đến an ủi và chữa lành những vết thương thể xác cho chị, làm bừng lên một luồng ánh sáng diệu kỳ nơi chốn lao tù.

Hôm sau, thấy chị vẫn lành lặn và kiên cường tuyên xưng đức tin, tên quan tòa điên cuồng ra lệnh rải than hồng và những mảnh sành sắc nhọn lên mặt đất rồi lăn thân thể trần truồng của chị lên đó.

Ngay lúc ấy, một trận động đất dữ dội làm rung chuyển cả thành phố Catania, khiến một bức tường lớn của tòa án sụp đổ đè chết hai viên chức phụ tá của quan tòa. Dân chúng hoảng sợ ùa đến phản đối sự tàn ác của tổng trấn, buộc hắn phải vội vã đưa Agatha trở lại ngục tối.

Trong cơn hoảng loạn tột cùng, cả người Kitô hữu lẫn người ngoại giáo đã cùng nhau chạy đến phần mộ của thánh Agatha, lấy tấm khăn voan mà chị từng đắp trên mộ — người ta kể rằng chính tấm khăn ấy, dù đã từng bị lửa liếm qua trong những ngày chị chịu khổ hình mà không hề cháy xém, nay được giương cao lên như một ngọn cờ và tiến ra nghênh đón dòng lửa. Lạ lùng thay, dòng dung nham nóng bỏng bỗng chốc dừng lại và chuyển hướng, cứu thoát cả thành phố trong gang tấc! Kể từ đó, thánh Agatha trở thành vị thánh bảo trợ quyền năng che chở người dân Catania khỏi thiên tai hỏa hoạn và núi lửa, và tấm khăn voan ấy — cùng với các thánh tích khác của ngài — vẫn được lưu giữ trang trọng tại Nhà thờ chính tòa Catania, xây dựng từ cuối thế kỷ mười một, để đến mỗi khi núi lửa có dấu hiệu bất thường hay mỗi dịp lễ kính hằng năm, người dân thành phố lại rước kiệu thánh tích ấy đi khắp các con phố suốt mấy ngày đêm liền, trong một trong những lễ hội tôn giáo lớn nhất của cả nước Ý.