Thánh Phanxicô Marto

Thế nhưng, chính ở nơi sự thinh lặng sâu thẳm ấy, cuộc đời ngắn ngủi của cậu bé chăn cừu lại mở ra một chiều kích tâm linh vô cùng độc đáo và rực rỡ.

Em chỉ khao khát một điều duy nhất: được ở bên cạnh Chúa để an ủi Người. Ước muốn thơ ngây mà sâu sắc khôn cùng ấy, đi qua những ngày tung tăng chăn cừu trên sườn đồi đầy nắng gió cho đến những tháng ngày nằm liệt trên giường bệnh vì dịch cúm, đã trở thành sợi chỉ đỏ nối kết trọn vẹn một cuộc đời chỉ kéo dài vỏn vẹn mười năm trên mặt đất.

Francisco Marto — người Công giáo Việt Nam quen gọi thân thương là Phanxicô Marto — sinh ngày 11 tháng 6 năm 1908 tại xóm nghèo Aljustrel, thuộc giáo xứ Fátima nước Bồ Đào Nha, cách thung lũng Cova da Iria chừng hai cây số đường đồi. Cha em là ông Manuel Pedro Marto, mẹ là bà Olímpia de Jesus, những người nông dân chất phác, đông con và quanh năm lam lũ với ruộng đồng. Em được rửa tội ngày 20 tháng 6 cùng năm. Căn nhà nhỏ bằng đá nơi gia đình Marto từng sinh sống vẫn còn được gìn giữ nguyên vẹn cho đến hôm nay, với những vật dụng thô sơ đúng như thuở đầu thế kỷ hai mươi, cho khách hành hương ghé thăm hiểu được nếp sống nghèo khó của một gia đình nông dân miền núi Bồ Đào Nha thời ấy.

Lớn lên trong một gia đình nề nếp đạo hạnh, đức tin đi vào lòng cậu bé qua những hồi chuông nhà thờ, lời kinh gia đình mỗi tối và cách cha mẹ đối xử công bằng, hòa thuận với xóm giềng. Khi vừa đủ lớn để có thể phụ giúp gia đình, Phanxicô cùng cô em gái Giaxinta dắt đàn cừu đi theo người chị họ Lucia lang thang khắp các sườn đồi quanh vùng.

Trong cuốn hồi ký viết sau này, người chị Lucia nhớ về Phanxicô như một cậu bé hiền lành, yêu thiên nhiên và rất ghét sự cãi vã, hơn thua. Cậu thích ngắm nhìn ánh bình minh rực rỡ, thích lắng nghe tiếng chim hót trong bụi cây và biết tìm thấy niềm vui trong những trò chơi bình dị nhất. Mỗi khi trong đám trẻ xảy ra tranh giành đồ chơi hay phần thắng, Phanxicô thường mỉm cười nhường nhịn cho bạn:

“Bạn cứ lấy đi, tôi không sao đâu!”

Đó vẫn là một tuổi thơ rất đỗi trẻ con: có những lúc mải chơi đuổi bướm hái hoa, và cũng có những lần các em rủ nhau đọc kinh Mân Côi theo kiểu “đốt giai đoạn” — chỉ đọc vỏn vẹn chữ “Kính Mừng Maria” và “Sáng Danh” cho thật mau hết chuỗi để được chạy nhảy! Sự thánh thiện không biến em thành một ông cụ non; nó ươm mầm ngay trong chính sự mộc mạc của một tâm hồn trẻ thơ đang được ơn Chúa biến đổi từng ngày.

Theo lời kể của Lucia, vào năm 1916, một Thiên thần Hòa Bình đã hiện đến ba lần với ba đứa trẻ, dạy các em cách quỳ sụp gối, sấp mình sát đất để tôn thờ Thiên Chúa và đền tạ những xúc phạm chống lại Người. Những cuộc gặp gỡ mầu nhiệm ấy đã chuẩn bị tâm hồn các em cho biến cố lịch sử ngày 13 tháng 5 năm 1917 tại thung lũng Cova da Iria — một vùng trũng cằn cỗi, chỉ có vài bụi cây sồi nhỏ mọc lên giữa đám đá vôi, nơi ba đứa trẻ vẫn thường lùa đàn cừu đến gặm cỏ.

Khi Lucia hỏi Đức Mẹ xem Phanxicô có được lên thiên đàng không, Đức Mẹ đã mỉm cười nhân từ đáp:

“Có, nhưng em phải lần chuỗi Mân Côi thật nhiều!”

Lời dặn dò ấy đã khắc sâu vào lòng cậu bé chín tuổi, trở thành lẽ sống cho mọi ngày còn lại của đời em.

Tin tức về các cuộc hiện ra lan truyền nhanh chóng, kéo theo những đám đông tò mò và cả sự nghi kỵ, chống đối gay gắt của chính quyền thế tục thời bấy giờ. Cuộc sống bình yên bên đàn cừu của ba đứa trẻ bỗng chốc bị đảo lộn hoàn toàn.

Ngày 13 tháng 8 năm 1917, viên quận trưởng vùng Ourém — một kẻ vô thần chống đối Giáo hội — đã lập mưu bắt cóc cả ba đứa trẻ đưa về giam giữ tại tư dinh của hắn. Hắn dùng đủ mọi thủ đoạn thẩm vấn, đe dọa sẽ thả từng đứa vào chảo dầu sôi sùng sục nếu chúng không chịu thú nhận rằng chuyện Đức Mẹ hiện ra chỉ là một sự dối trá bịa đặt và không chịu tiết lộ bí mật.

Đứng trước sự đe dọa của bạo quyền người lớn, cậu bé Phanxicô chín tuổi không hề nao núng. Em cầu nguyện và can đảm khích lệ hai người chị em:

“Nếu họ có giết chúng mình thì chúng mình sẽ được lên thiên đàng với Đức Mẹ ngay lập tức, có gì mà phải sợ!”

Ngay trong căn phòng giam của các tù nhân hình sự, ba đứa trẻ đã quỳ gối lần chuỗi Mân Côi, và sự thánh thiện ngây thơ của các em đã cảm hóa những người tù tội lỗi, khiến họ cùng quỳ xuống tháo mũ cầu nguyện theo. Thất bại trước sự kiên định của ba đứa trẻ, viên quận trưởng đành phải trả các em về lại gia đình vào ngày 15 tháng 8. Chính vì lần bắt giữ này, cuộc hiện ra tháng Tám của Đức Mẹ đã không diễn ra đúng ngày mười ba tại Cova da Iria như thường lệ, mà dời sang ngày 19, tại một địa điểm khác gần đó gọi là Valinhos.

Sau những biến cố ấy, trong khi Lucia bận rộn tiếp đón dòng người hành hương và Giaxinta tha thiết cầu nguyện cho các tội nhân hoán cải, thì tâm hồn Phanxicô lại hướng trọn vẹn về sự kết hiệp nội tâm.

“Chúa Giêsu ẩn mình” — đó là cách gọi thân thương, mộc mạc của trẻ thơ dành cho Chúa hiện diện nơi Bí tích Thánh Thể. Cậu bé mười tuổi không đến trước Nhà Tạm để xin xỏ những món quà vật chất cho riêng mình. Em đến chỉ vì một tình yêu thuần khiết: em muốn làm cho Chúa bớt cô đơn!

Mùa thu năm 1918, trận đại dịch cúm Tây Ban Nha kinh hoàng quét qua ngôi làng Aljustrel. Toàn bộ gia đình Marto đều ngã bệnh, và hai anh em Phanxicô cùng Giaxinta rơi vào tình trạng nguy kịch.

Những sườn đồi đầy hoa dại đành khép lại; đời sống của cậu bé mười tuổi giờ đây thu gọn lại trên chiếc giường bệnh chật hẹp. Cơn sốt cao hành hạ thân xác, những cơn ho rút ruột khiến em kiệt sức. Dẫu vậy, Phanxicô không một lời than vãn. Em luôn cầm chặt tràng chuỗi Mân Côi trong đôi tay gầy gò, âm thầm dâng mọi đau đớn để đền tạ Chúa Giêsu.

Biết mình sắp về với Chúa, em tha thiết xin được rước Chúa lần đầu và cũng là lần cuối cùng. Chiều ngày 3 tháng 4 năm 1919, sau khi được xưng tội, linh mục đã mang Mình Thánh Chúa đến phòng bệnh trao cho em. Khuôn mặt xanh xao của Phanxicô bừng sáng niềm vui rạng rỡ khi được đón nhận “Chúa Giêsu ẩn mình” vào lòng.

Ngày 13 tháng 5 năm 2000, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã long trọng tuyên phong Chân phước cho hai anh em Phanxicô và Giaxinta tại Fátima. Đúng ngày ấy năm 2017, nhân dịp kỷ niệm một trăm năm Đức Mẹ hiện ra, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã long trọng tôn phong hai em lên bậc Hiển Thánh. Hội Thánh mừng kính hai thánh trẻ vào ngày 20 tháng 2 hằng năm.