Thánh Đa Minh Savio

Thế nhưng, người thầy kính yêu của em — thánh Gioan Bosco — đã sớm nhận ra lòng sốt sắng bồng bột ấy. Người thầy nhẹ nhàng nắm tay em, kéo em trở về với những điều vô cùng mộc mạc đời thường: trở về với bài học trên lớp phải học cho thuộc, với những giờ chơi đùa rộn rã tiếng cười trên sân trường, và với từng bổn phận nhỏ bé được chu toàn cẩn thận mỗi ngày.

Domenico Savio — người Công giáo Việt Nam quen gọi thân thương là Đa Minh Savio — sinh ngày 2 tháng 4 năm 1842 tại ngôi làng nhỏ San Giovanni, thuộc xã Riva presso Chieri, miền Piemonte, bắc nước Ý. Cha em là ông Carlo Savio, một người thợ rèn nghèo làm lụng vất vả; mẹ là bà Brigida Gaiato, làm nghề may vá. Gia đình đông đến mười một người con, sống nhờ vào sức lao động chân tay, đạm bạc qua ngày nhưng luôn gìn giữ nếp nhà đạo đức vững vàng.

Tuổi thơ của Đa Minh trôi qua những miền quê êm đềm Murialdo rồi Mondonio, thuộc xã Castelnuovo d‘Asti — cùng một vùng đất Piemonte đã sinh ra chính Don Bosco, nơi những ngọn đồi trồng nho trải dài nối tiếp nhau, và mùa đông sương mù giăng kín từ sáng đến trưa mới tan. Cậu bé thông minh, sáng dạ, thích học hành, chan hòa với bạn bè cùng trang lứa và sớm có lòng gắn bó mật thiết với ngôi nhà thờ làng.

Năm 1849, khi mới vừa tròn bảy tuổi đầu, Đa Minh được phép xưng tội rước lễ lần đầu. Vào thời bấy giờ, đó là một ngoại lệ hiếm có, bởi luật lệ thường buộc trẻ em phải đợi đến mười một, mười hai tuổi mới được lãnh nhận Bí tích Thánh Thể.

Trong cuốn sổ tay nhỏ ngày rước lễ đầu đời, cậu bé bảy tuổi đã nắn nót viết ra bốn quyết tâm sống làm kim chỉ nam cho trọn cả cuộc đời mình:

• Tôi sẽ năng xưng tội và rước lễ bao nhiêu lần cha giải tội cho phép.
• Tôi muốn thánh hóa những ngày lễ.
• Bạn của tôi sẽ là Chúa Giêsu và Mẹ Maria.
• Thà chết chứ không phạm tội!

Những lời thề nguyền của một đứa trẻ lên bảy nghe thật mộc mạc, đơn sơ, nhưng nó đã cắm sâu một chiếc rễ định hướng vào tâm hồn em. Đa Minh không sống trong nhung lụa. Để đến được trường học, em phải lội bộ hàng chục cây số đường đất dưới nắng cháy hay mưa tuyết mỗi ngày. Mái nhà nuôi dưỡng ơn gọi của em là một mái nhà lao động cần lao, nơi mà mỗi cuốn sách, mỗi buổi đến trường đều được đánh đổi bằng mồ hôi nước mắt của cha mẹ.

Don Bosco sau này kể lại cuộc trò chuyện ban đầu ấy bằng một hình ảnh ví von tuyệt đẹp: Đa Minh ngước nhìn ngài và bảo:

“Thưa cha, con giống như một mảnh vải thô; cha là người thợ may, xin cha hãy cắt may con thành một tấm áo đẹp dâng lên Chúa!”

Cậu bé đã trao trọn niềm tin cho người thầy. Em muốn nên tốt, và em khiêm tốn hiểu rằng mình rất cần có một người dẫn đường chỉ lối.

Cuối tháng 10 năm ấy, Đa Minh bước chân vào ngôi trường giáo dục Valdocco ở Torino. Nơi đây, chỉ ít năm trước, Don Bosco còn phải mượn tạm một túp lều gỗ ọp ẹp — nhà kho cũ của ông Pinardi — làm nguyện đường đầu tiên cho lũ trẻ bụi đời tụ họp; đến khi Đa Minh vào học, khu Valdocco đã phát triển thành một cơ sở nội trú với hàng trăm thiếu niên đủ mọi thành phần, có xưởng thợ, lớp học và cả một thánh đường đang được dựng xây. Cậu bé mười hai tuổi rưỡi bước từ một miền quê thanh bình vào một môi trường nhộn nhịp giờ học, việc đạo, những trò chơi rượt đuổi và vô số tính khí khác biệt. Ở nơi đây, em không chỉ học chữ trên trang sách; em học cách sống chung, nhường nhịn và đồng hành cùng người khác.

Mùa Chay năm 1855, nghe Don Bosco giảng một bài sâu sắc về bổn phận nên thánh, ngọn lửa khao khát trong lòng Đa Minh lại bùng cháy dữ dội. Em trở nên trầm lặng khác thường, đi lại ủ rũ, lo âu không biết phải làm sao cho đủ để làm đẹp lòng Chúa. Em bắt đầu tự ý nhét những mảnh sành, hòn đá vào giường ngủ để hãm mình, và giữa mùa đông tuyết giá chỉ đắp một chiếc chăn mỏng tanh.

Đó là một sự hướng dẫn chan chứa tình phụ tử. Người lớn không lợi dụng lòng sốt mến ngây thơ của đứa trẻ để thúc đẩy em làm những việc quá sức. Don Bosco dạy em hiểu rằng thân xác cũng là quà tặng Chúa ban phải gìn giữ, và việc phụng sự Chúa không bao giờ đòi hỏi ta phải chối bỏ niềm vui trong sáng của tuổi thơ.

Đa Minh mở lòng đón nhận lời dạy ấy. Em trở lại sân trường, chạy nhảy hết mình, cười đùa rộn rã, học hành chăm chỉ và luôn để mắt quan tâm giúp đỡ các bạn chung quanh. Lòng đạo đức không biến em thành một kẻ lập dị xa lánh mọi người; nó biến em thành một người bạn dễ mến, luôn mang lại bình an cho những ai ở gần.

Trong những câu chuyện cảm động mà Don Bosco ghi lại về Đa Minh, có biến cố em can ngăn một cuộc ẩu đả đẫm máu giữa hai người bạn. Do một lời xúc phạm nặng nề, hai thiếu niên đã thách đấu nhau ném đá cho đến khi một trong hai đứa phải gục ngã. Đám bạn chung quanh đứng hò reo kích động.

Câu chuyện ấy không cổ võ trẻ em liều lĩnh xông vào những hiểm nguy bạo lực vượt quá sức mình. Nó là tấm gương sáng về lòng can đảm không chịu hùa theo cái xấu của đám đông, biết tìm cách bảo vệ bạn bè và đem lại sự hòa giải.

Nơi trường học, Đa Minh luôn để ý đến những bạn học yếu, những bạn mới đến còn rụt rè, bỡ ngỡ, bị bạn bè trêu chọc. Em chủ động đến bắt chuyện, rủ bạn cùng chơi, ân cần giảng lại bài cho bạn.

Ngày 8 tháng 6 năm 1856, Đa Minh cùng các bạn thân thành lập “Hội Đức Mẹ Vô Nhiễm” trong trường. Các em cùng nhau cam kết sống gương mẫu, giúp đỡ lẫn nhau trong việc học và việc đạo. Tuổi trẻ không cần phải đợi đến lúc trưởng thành, có chức có quyền mới bắt đầu sống có trách nhiệm với tha nhân.

Thế nhưng, thân xác của Đa Minh vốn dĩ rất mỏng manh. Mùa đông năm 1856, sức khỏe em suy sụp nhanh chóng. Những cơn ho dai dẳng, những cơn sốt triền miên làm em kiệt sức, không còn gượng dậy để lên lớp được nữa. Don Bosco mời các bác sĩ giỏi nhất đến chữa trị, nhưng các biện pháp y khoa thô sơ thời bấy giờ không ngăn được căn bệnh viêm phổi tiến triển. Thầy đành ngậm ngùi quyết định cho em về lại quê nhà Mondonio để dưỡng bệnh.

Ngày 1 tháng 3 năm 1857, Đa Minh chia tay Valdocco. Giây phút từ giã mái trường mà em đã gắn bó hơn hai năm trời thật nghẹn ngào. Em ôm lấy từng người bạn, và khi chia tay Don Bosco, em khẽ thì thầm:

“Thưa cha, con sẽ không bao giờ trở lại đây nữa đâu...”

Về đến gia đình, bệnh tình em mỗi ngày một trầm trọng hơn. Em thanh thản lãnh nhận các bí tích sau cùng trong sự nâng đỡ của cha mẹ và cha xứ.

Don Bosco đã khóc thương người học trò nhỏ, và chính ngài tự tay viết nên cuốn tiểu sử cảm động về em, xuất bản năm 1859 — cuốn sách sau này trở thành một trong những tài liệu nền tảng định hình cả nền linh đạo giáo dục Salêdiêng, được dịch ra hàng chục ngôn ngữ và vẫn được đọc trong các trường Don Bosco khắp thế giới cho đến hôm nay.

Đa Minh Savio được Đức Giáo hoàng Piô XII tuyên phong Chân phước năm 1950, và long trọng tôn phong Hiển Thánh ngày 12 tháng 6 năm 1954. Gia đình Salêdiêng và Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 6 tháng 5 hằng năm. Ngài trở thành một trong những vị thánh trẻ tuổi nhất của Giáo hội được tuyên thánh không phải vì tử đạo, mà nhờ chính một đời sống nhân đức anh hùng giữa đời thường.

Trong các xứ đạo, các lớp giáo lý và phong trào thiếu nhi tại Việt Nam, tên thánh Đa Minh Savio gắn liền với hình ảnh một người anh, một người bạn mẫu mực của tuổi học trò.