Thánh Giêrônimô

Ông già phi thường ấy chính là Thánh Giêrônimô, Eusebius Sophronius Hieronymus — nhà học giả Kinh Thánh vĩ đại bậc nhất của Giáo hội.

Ngài đã dành trọn hơn ba mươi năm cuộc đời nơi hang đá Bêlem để làm một công trình vô tiền khoáng hậu: dịch toàn bộ Kinh Thánh từ các ngôn ngữ gốc sang tiếng Latinh phổ thông — bản dịch lừng danh mang tên Vulgate, Phổ Thông, đã nuôi dưỡng đời sống đức tin và phụng vụ của Hội Thánh Tây phương suốt hơn mười lăm thế kỷ!

Ngài để lại cho nhân loại một câu châm ngôn sống bất hủ:

“Không biết Kinh Thánh là không biết Chúa Kitô!”

Giêrônimô sinh vào khoảng năm 347 tại thị trấn Stridon, thuộc vùng Dalmatia, nay thuộc ranh giới giữa Croatia và Slovenia, trong một gia đình Kitô giáo giàu có.

Năm mười hai tuổi, ngài được cha mẹ gửi về kinh thành Rôma để theo học văn phạm, tu từ học và triết học dưới sự hướng dẫn của Aelius Donatus — bậc thầy ngữ pháp lừng danh nhất thời bấy giờ. Tại Rôma, Giêrônimô nhanh chóng bộc lộ một trí tuệ sắc sảo phi thường, thông thạo tiếng Latinh và tiếng Hy Lạp cổ điển.

Thế nhưng, chốn kinh thành hoa lệ cũng cuốn ngài vào những cám dỗ buông thả của tuổi trẻ. Sau những giờ học miệt mài, ngài cũng từng rơi vào những cuộc vui chơi trần tục.

Giêrônimô là một con người có cá tính vô cùng đặc biệt: ngài sở hữu một trí tuệ uyên bác tuyệt đỉnh, nhưng đồng thời lại mang một tính khí nóng nảy như lửa, bộc trực, thẳng thắn đến mức gay gắt, và không bao giờ biết nhượng bộ trước những điều sai trái. Ngài sẵn sàng dùng ngòi bút sắc nhọn như dao cạo để đả kích không thương tiếc những thói giả hình, sự lười biếng và bại hoại luân lý của cả giáo sĩ lẫn giáo dân!

Chính tính khí góc cạnh ấy đã khiến ngài gặp vô số kẻ thù suốt cuộc đời, và đòi buộc ngài phải hằng ngày dùng những cuộc khổ chế tàn khốc để ghìm nén con người cũ của mình. Có lẽ không một vị thánh nào trong lịch sử Giáo hội vừa được yêu mến vì sự uyên bác, vừa bị người đương thời than phiền vì tính nóng nảy nhiều đến thế — nhưng chính sự thành thật không che giấu tính khí ấy, thay vì làm giảm giá trị của ngài, lại khiến hậu thế cảm thấy ngài gần gũi hơn: một vị thánh không hoàn hảo, nhưng không ngừng chiến đấu để nên thánh.

Sau khi tốt nghiệp, Giêrônimô đi du lịch qua các thành phố Trier và Aquileia, kết thân với các nhóm bạn hữu đạo đức.

Năm 373, ngài quyết định thực hiện một chuyến hành hương sang phương Đông. Đến thành phố Antiôkhia xứ Syria, một cơn bạo bệnh thập tử nhất sinh đã quật ngã ngài. Giữa cơn sốt cao mê man, Giêrônimô chìm vào một thị kiến làm thay đổi cả cuộc đời.

Ngài lập tức bị đòn vọt dữ dội và chỉ được tha khi cất lời thề hứa từ nay sẽ không bao giờ say mê sách vở thế tục hơn Lời Chúa nữa!

Ngài một mình bước vào sa mạc Chalcis khô cằn phía đông Antiôkhia — nơi được mệnh danh là “vùng đất chết”. Suốt năm năm trời, từ 374 đến 379, ngài sống đời ẩn tu khắc khổ giữa rắn rết và dã thú: ăn rễ cây, uống nước lã, thân xác cháy đen vì nắng sa mạc.

Thế nhưng, giữa sa mạc hoang vu, những ký ức về các vũ nữ khiêu vũ nơi kinh thành Rôma vẫn trỗi dậy thiêu đốt tâm trí ngài. Để chiến đấu chống lại những cám dỗ xác thịt kinh hoàng ấy, Giêrônimô đã dùng một phương pháp độc nhất vô nhị: ngài tìm đến một người Do Thái đã theo đạo để nhờ ông dạy cho mình tiếng Hípri — một thứ ngôn ngữ có cấu trúc ngữ pháp vô cùng phức tạp và phát âm chát chúa!

Ngài viết lại:

“Mỗi khi ngọn lửa dục vọng bùng lên, tôi liền vùi đầu vào việc học các từ vựng tiếng Hípri khô khan, khó nhọc... Và công việc nặng nhọc ấy đã trở thành chiếc khiên bảo vệ tâm hồn tôi!”

Ai có thể ngờ rằng chính những giờ vật lộn với thứ ngôn ngữ khó nhằn ấy giữa sa mạc cô độc lại là nền tảng cho công trình vĩ đại nhất đời ngài sau này: bản dịch Kinh Thánh trực tiếp từ nguyên bản Hípri mà không một học giả Latinh nào trước đó dám thực hiện.

Năm 379, ngài được Đức Giám mục Paulinus thành Antiôkhia thụ phong linh mục với điều kiện ngài được giữ trọn đời sống ẩn tu. Sau đó, ngài sang Constantinople học hỏi Kinh Thánh dưới sự hướng dẫn của thánh Grêgôriô Nazianzen.

Năm 382, cha Giêrônimô trở lại Rôma và nhanh chóng được Đức Giáo hoàng Đamasô I nhận ra tài năng xuất chúng. Đức Thánh Cha đã bổ nhiệm ngài làm thư ký riêng và giao cho ngài một nhiệm vụ lịch sử: hiệu đính và chỉnh sửa lại bản dịch Kinh Thánh Tân Ước tiếng Latinh cũ, Vetus Latina, vốn có quá nhiều dị bản sai lệch thời bấy giờ.

Tại Rôma, bên cạnh công việc dịch thuật, cha Giêrônimô trở thành vị linh hướng cho một nhóm phụ nữ quý tộc đạo hạnh trên đồi Aventine, đứng đầu là thánh nữ Paula và con gái bà là Eustochium. Ngài dạy họ học tiếng Hípri, tiếng Hy Lạp, hướng dẫn họ đọc Kinh Thánh và sống đời khó nghèo, bác ái.

Thế nhưng, ngòi bút thẳng thắn của ngài đã chọc giận hàng giáo sĩ và giới quý tộc Rôma. Ngài công khai đả kích lối sống xa hoa, chải chuốt, mê tiền bạc và thói xu nịnh của các linh mục thành thị. Họ căm ghét ngài, tung ra những lời vu khống đê hèn nhằm bôi nhọ mối quan hệ trong sáng giữa ngài và các nữ quý tộc đạo đức.

Năm 386, Giêrônimô cùng thánh nữ Paula dừng chân tại Bêlem — nơi Chúa Giêsu đã sinh ra. Nhờ tài chính của bà Paula, họ cho xây dựng một tu viện nam, ba tu viện nữ và một nhà trọ miễn phí dành cho khách hành hương.

Ngài thuê các học giả Do Thái dạy thêm cho mình vào ban đêm, lặn lội đến tận từng địa danh ở Palestine để khảo sát địa lý Kinh Thánh. Ngài dịch với một phong cách ngôn ngữ Latinh vừa trong sáng, chuẩn xác, vừa bình dân, dễ hiểu để người nghèo cũng có thể đọc và hiểu được.

Công trình dịch thuật khổng lồ này kéo dài ròng rã suốt mười lăm năm, từ năm 390 đến năm 405. Bên cạnh đó, ngài còn viết hàng loạt các cuốn sách chú giải Kinh Thánh sâu sắc, các tác phẩm lịch sử và bảo vệ đức tin.

Ngài dạy các môn đệ:

“Hãy đọc Kinh Thánh liên lỉ; đừng bao giờ để cuốn sách thánh rời khỏi đôi bàn tay bạn... Hãy yêu mến Kinh Thánh, và sự khôn ngoan sẽ yêu mến bạn!”

Những năm tháng cuối đời của ngài ngập tràn đau thương:

• năm 404, người cộng sự trung thành là thánh nữ Paula qua đời;
• năm 410, kinh thành Rôma bị quân Visigoth cướp phá khiến ngài đau đớn khóc thương;
• năm 416, một toán cướp thuộc phái Pelagius đã tấn công, phóng hỏa thiêu rụi các tu viện tại Bêlem, buộc ngài phải chạy trốn vào một tháp pháo đài để bảo vệ tính mạng.

Thân xác ngài suy kiệt hoàn toàn, đôi mắt mờ đục và giọng nói khản đặc. Ngài chỉ có thể nằm trên chiếc phản gỗ, dùng dây thừng kéo mình ngồi dậy để lần chuỗi và cầu nguyện.

Đức Giáo hoàng Bôniphaciô VIII đã tôn phong ngài làm Tiến sĩ Hội Thánh vào năm 1298, cùng với thánh Augustinô, thánh Ambrôsiô và thánh Grêgôriô Cả. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 30 tháng 9 hằng năm.

Trong nghệ thuật thánh, ngài thường được vẽ với một con sư tử nằm dưới chân — gợi nhớ tích truyện ngài từng dịu dàng nhổ chiếc gai nhọn nơi chân sư tử rừng và con thú đã trở thành người bạn trung thành bảo vệ ngài — tay cầm chiếc bút lông ngỗng và bên cạnh có một hòn đá cùng chiếc sọ người nhắc nhớ sự sám hối.