Thánh Phanxicô Assisi

Ngài đã từ bỏ toàn bộ gia tài giàu sang của một thương gia nhung lụa để tự nguyện kết duyên cùng “Nàng Khó Nghèo”. Ngài đã ôm lấy người phong cùi ghê tởm, đã thuần hóa chó sói hung dữ, và đã mang trên chính da thịt mình năm dấu đinh rướm máu của Đức Kitô.

Người ấy là Phanxicô Assisi — vị thánh được cả thế giới Công giáo lẫn những người ngoài Kitô giáo hết lòng mến phục.

Bằng sự điên rồ của Tin Mừng, ngài đã làm rung chuyển cả một Giáo hội thời Trung Cổ đang bị vướng bận bởi tiền tài và quyền lực, để đưa muôn người quay trở về với sự đơn sơ tuyệt đối của Máng Cỏ Bêlem và Thập Giá Canvê.

Phanxicô sinh vào khoảng cuối năm 1181 hoặc đầu năm 1182 tại Assisi nước Ý, tên khai sinh là Giovanni di Pietro di Bernardone. Cha ngài là ông Pietro di Bernardone, một thương gia buôn bán vải vóc lừng danh giàu có; mẹ là bà Pica Bourlemont, một phụ nữ quý tộc gốc Pháp đạo hạnh. Khi cậu bé chào đời, người cha đang đi buôn bán bên Pháp; khi trở về, ông đã đổi tên con thành Francesco, nghĩa là “chú bé người Pháp”, vì lòng say mê văn hóa nước này.

Lớn lên trong nhung lụa, Phanxicô là thủ lĩnh của đám thanh niên quý tộc ăn chơi thành Assisi: ngài tiêu tiền như nước, mặc những bộ y phục lộng lẫy kỳ dị, suốt đêm ca hát đàn địch ngoài phố phường. Chàng thanh niên mơ ước trở thành một hiệp sĩ oai phong để được phong tước vị quý tộc.

Năm 1202, chiến tranh nổ ra giữa hai thành phố Assisi và Perugia. Phanxicô hăng hái mặc áo giáp ra trận, nhưng quân Assisi thua trận và ngài bị bắt làm tù binh suốt hơn một năm tại Perugia.

Sau khi được cha chuộc về, năm 1205, Phanxicô lại sắm sửa ngựa tốt giáp vàng để tham gia một cuộc viễn chinh quân sự khác ở miền nam nước Ý.

Bước ngoặt hoán cải đích thực diễn ra trên một con đường mòn dưới chân núi Assisi.

Sau này trong chúc thư, ngài đã viết lại khoảnh khắc lịch sử ấy:

“Điều trước kia làm tôi thấy cay đắng gớm ghiếc, thì nay đã biến thành sự ngọt ngào vô biên cho cả tâm hồn lẫn thể xác!”

Ngài đã vượt qua được nỗi sợ hãi lớn nhất của chính mình để nhận ra gương mặt của Đức Kitô nơi kẻ khốn cùng nhất.

Ban đầu, Phanxicô hiểu lời ấy theo nghĩa đen. Ngài về nhà lấy trộm nhiều súc vải quý của cha đem bán lấy tiền mua gạch đá về tự tay trùng tu ngôi nhà thờ San Damiano.

Người cha Pietro Bernardone vô cùng tức giận vì sự “điên rồ” của con trai. Ông trói ngài vào cột, đánh đập và cuối cùng điệu ngài ra trước tòa án của Đức Giám mục Guido thành Assisi để buộc ngài phải từ bỏ quyền thừa kế và trả lại toàn bộ tiền bạc.

Kể từ giây phút ấy, Phanxicô hoàn toàn thuộc về Thiên Chúa. Ngài khoác lên mình chiếc áo vải thô hình chữ Thập của những người nông dân nghèo nhất vùng, dùng một sợi dây thừng thắt lưng, và bắt đầu cuộc đời của một người lữ hành khất thực.

Ngày 24 tháng 2 năm 1208, trong ngôi nhà thờ nhỏ Porziuncola, Đức Mẹ Nữ Vương Các Thiên Thần, khi nghe bài Tin Mừng về việc Chúa Giêsu sai các môn đệ đi rao giảng: không mang theo vàng bạc, không bao bị, không hai áo, không giày dép, Phanxicô reo lên:

“Đây chính là điều tôi khao khát tìm kiếm bấy lâu!”

Sự thánh thiện của ngài nhanh chóng thu hút những người bạn quý tộc và trí thức đầu tiên của thành Assisi: Bernard Quintavalle, Peter Cattani, thầy Giles... Họ bán hết gia tài phân phát cho người nghèo và đến sống cùng ngài trong những chòi lá đơn sơ tại Rivo Torto.

Năm 1209, Phanxicô viết một bản luật dòng ngắn ngủi hoàn toàn trích từ các câu Tin Mừng, dẫn mười một người anh em lên Rôma xin Đức Giáo hoàng Innocentê III phê chuẩn.

Ban đầu, vị Giáo hoàng quyền uy đã từ chối vì thấy lối sống quá đỗi nghèo khó, khác thường. Thế nhưng, đêm hôm ấy, Đức Giáo hoàng đã có một giấc mơ kỳ lạ: ngài nhìn thấy Vương cung thánh đường Thánh Gioan Latêranô — nhà thờ mẹ của cả thế giới — đang nghiêng ngả sắp sụp đổ, bỗng nhiên có một người tu sĩ nghèo hèn nhỏ bé đưa lưng ra chống đỡ cho ngôi đền thờ đứng vững vàng trở lại!

Tỉnh giấc, nhận ra người tu sĩ ấy chính là Phanxicô, Đức Giáo hoàng lập tức cho gọi ngài vào, phê chuẩn lối sống và cho phép các anh em được đi rao giảng sự thống hối khắp nơi. Dòng Anh Em Hèn Mọn, Dòng Phanxicô, chính thức ra đời.

Năm 1212, ngài giúp thánh nữ Clara thành Assisi thành lập Dòng Nhì, Dòng Các Chị Em Nghèo hay Dòng Clara. Năm 1221, ngài thành lập Dòng Ba dành cho những người giáo dân sống giữa đời muốn noi theo tinh thần khó nghèo và hòa bình của ngài.

Bị lính Hồi giáo bắt giữ và đánh đập, ngài yêu cầu được gặp Quốc vương. Bị đánh động bởi sự hiền từ, can đảm và đức nghèo khó thánh thiện của Phanxicô, vị Quốc vương Hồi giáo đã tiếp đãi ngài vô cùng kính trọng, lắng nghe ngài chia sẻ về Chúa Kitô, và trao tặng ngài một chiếc tù và bằng ngà voi làm quà lưu niệm trước khi để ngài trở về an toàn.

Ngài muốn muôn người được nhìn thấy tận mắt sự nghèo hèn và tình yêu tự hạ vô biên của Con Thiên Chúa khi bước vào trần gian. Đó chính là nguồn gốc của hang đá Giáng Sinh mà ngày nay khắp thế giới đều dựng lên mỗi mùa Noel.

Mùa thu năm 1224, hai năm trước khi qua đời, Phanxicô lên đỉnh núi đá La Verna hoang vu — một ngọn núi giữa vùng Casentino mà bá tước Orlando xứ Chiusi đã trao tặng riêng cho ngài từ năm 1213 làm nơi ẩn tu, để ăn chay bốn mươi ngày kính Tổng lãnh Thiên thần Micae.

Ngài tha thiết dâng lên hai lời nguyện: xin cho ngài được nếm cảm nỗi đau đớn tột cùng mà Chúa Giêsu đã chịu trong cuộc Khổ Nạn, và xin cho ngài được cảm nhận ngọn lửa tình yêu vô biên đã thôi thúc Chúa hiến mạng sống vì nhân loại.

Những năm tháng cuối đời, đôi mắt của Phanxicô hầu như bị mù lòa hoàn toàn do căn bệnh mắt nhiễm phải từ chuyến đi Ai Cập, thân xác kiệt quệ vì các vết thương dấu thánh và các bệnh nội tạng hành hạ.

Thế nhưng, chính trong những ngày tháng nằm trên chiếc giường rơm rạ ẩm thấp tại San Damiano, bị chuột bọ cắn phá râm ran suốt đêm, ngài đã sáng tác nên tuyệt phẩm thi ca bất hủ: “Bài Ca Vạn Vật”, Cantico delle Creature.

Nền móng của một vương cung thánh đường nguy nga dâng kính ngài được đặt xuống chỉ hai ngày sau khi ngài qua đời, xây dựng ngay trên một ngọn đồi được người dân Assisi gọi là “Đồi Địa Ngục” — nơi từng hành hình tội phạm — mà từ đó về sau được đổi tên thành “Đồi Thiên Đàng”. Thế nhưng, suốt gần sáu trăm năm sau đó, chính xác vị trí phần mộ ngài lại trở thành một bí ẩn: sợ hài cốt thánh nhân bị đánh cắp, các tu sĩ đã giấu kín huyệt mộ ngay dưới lòng đất của ngôi thánh đường. Mãi đến năm 1818, Đức Giáo hoàng Piô VII mới cho phép khai quật; sau năm mươi hai ngày đào bới, người ta tìm thấy phần mộ được rào chắn bằng những thanh sắt, và khi mở quan tài, thi hài ngài được phát hiện gần như còn nguyên vẹn, đầu vẫn gối lên một phiến đá thô ráp — đúng như ngài từng sống suốt đời trong sự khó nghèo tuyệt đối. Một hầm mộ mới được xây dựng ngay tại nơi ấy để tôn kính ngài cho đến ngày nay, còn phía trên, ngôi thánh đường hai tầng lộng lẫy với những bức bích họa nổi tiếng của họa sĩ Giotto kể lại trọn vẹn cuộc đời ngài đã trở thành một trong những công trình nghệ thuật vĩ đại nhất thời Trung Cổ.

Chưa đầy hai năm sau, ngày 16 tháng 7 năm 1228, Đức Giáo hoàng Grêgôriô IX đã long trọng tôn phong Phanxicô Assisi lên bậc Hiển Thánh.

Năm 1979, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã công bố ngài là Quan thầy của các nhà sinh thái học và môi trường. Năm 2013, vị Giáo hoàng đầu tiên đến từ châu Mỹ Latinh đã chọn lấy danh hiệu Phanxicô để ghi khắc lý tưởng phục vụ người nghèo và bảo vệ thiên nhiên. Hội Thánh mừng kính ngài vào ngày 4 tháng 10 hằng năm.

Kinh Hòa Bình — lời kinh tuyệt mỹ mang trọn tinh thần của ngài:

“Lạy Chúa từ nhân, xin hãy dùng con như khí cụ bình an của Chúa...”

— đã trở thành lời kinh nằm lòng của hàng triệu người Việt Nam.