Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp

Hiếm có vị linh mục nào ở dải đất này mà tên tuổi lại gắn chặt vào đời sống tâm linh của bà con sâu đậm đến vậy. Người Công giáo tìm đến để lần chuỗi, dâng lời kinh. Người bên lương, người thờ cúng ông bà cũng lặn lội tìm về, nghiêng mình thắp một nén nhang trước phần mộ. Có người mang theo gánh nặng cơm áo, có người dắt díu đàn con đau ốm, có người đang bế tắc chuyện nợ nần, gia đạo lục đục. Và cũng có không ít người quay lại chỉ để nói một lời cảm ơn, trả một món nợ ân tình mà họ mang trong lòng đã lâu.

Ai cũng gọi ngài bằng một tiếng “Cha” ngọt lịm, dù phần lớn những người đang quỳ trước mộ ngài hôm nay chưa từng một lần thấy mặt ngài lúc còn sống.

Lòng kính mến ấy không bắt nguồn từ sự giàu sang hay chức trọng quyền cao. Cả đời cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp chỉ là một linh mục miệt vườn bình dị, chân chất như cọng lúa, nhánh bần, sống trọn giữa đồng ruộng, kinh rạch chằng chịt và những xóm nghèo xơ xác. Phương tiện của ngài là đôi chân trần lội bùn, chiếc xe đạp cọc cạch trên đường đất gồ ghề, chiếc xuồng ba lá xuôi ngược theo con nước lớn ròng. Ngài đi từng ngõ, gõ từng nhà, thăm người già yếu cô đơn, san sẻ từng chén gạo cho những cái bụng đói, tìm từng rẻo đất hoang cho người tha phương không chốn nương thân.

Cuộc đời ấy có thể viết thành muôn trang sách. Nhưng nếu chỉ được giữ lại một hình ảnh duy nhất, thì đó mãi mãi là dáng dấp mộc mạc của một người cha đứng giữa đàn con nghèo khổ, nhất quyết không chịu rời đi khi hiểm nguy đã áp sát tới ranh giới sinh tử.

Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp sinh ngày 1 tháng 1 năm 1897 tại Cồn Phước, làng Tấn Đức, nay thuộc xã Long Kiến, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang. Thân phụ ngài là ông Micae Trương Văn Đặng, sinh năm 1860, thân mẫu là bà Lucia — theo nhiều tư liệu ghi lại là Lê Thị Thanh, sinh năm 1862. Gia đình sống bằng nghề làm ruộng ở họ đạo Cồn Phước, một trong những họ đạo lâu đời của vùng đất cù lao trù phú nằm giữa những nhánh sông Tiền, sông Hậu.

Chào đời được đúng một tháng, vào ngày 2 tháng 2 năm 1897, cậu bé được cha mẹ bồng đến nhà thờ lãnh nhận phép Rửa Tội, mang tên thánh Phanxicô Xaviê — tên vị thánh thừa sai Dòng Tên lừng danh từng vượt biển đến tận Ấn Độ, Nhật Bản để rao giảng Tin Mừng. Nhìn đứa trẻ đỏ hỏn nằm yên trong vòng tay cha mẹ bên xóm đạo nhỏ ven sông Tiền hôm ấy, chẳng ai ngờ được rằng gần nửa thế kỷ sau, hài nhi bé bỏng ấy sẽ đi trọn một hành trình đức tin phi thường và trở thành biểu tượng của lòng thương xót giữa lòng miền Tây.

Không ai còn ghi lại cậu bé bảy tuổi ấy đã khóc bao nhiêu đêm vì nhớ mẹ. Nhưng ai từng trải qua cảnh mồ côi sớm cũng hiểu cái cảm giác hụt hẫng của một tâm hồn còn quá non để hiểu vì sao người thân yêu nhất bỗng dưng biến mất khỏi cuộc đời mình. Giữa gian khó ấy, cậu bé Diệp vẫn lớn lên từng ngày trong dòng sữa đức tin của gia đình và họ đạo. Và từ chính nỗi đau mất mát thuở nhỏ, trong lòng cậu đã nảy sinh một lối đi khác hẳn những đứa trẻ cùng trang lứa: cậu muốn dâng trọn đời mình, bước vào con đường tu trì để trở thành linh mục.

Năm 1909, tròn mười hai tuổi, Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp được tuyển vào Tiểu chủng viện Cù Lao Giêng, nằm trên chính cù lao xanh mướt giữa sông nước An Giang — một trong những cơ sở đào tạo hàng giáo sĩ bản xứ lâu đời nhất miền Tây Nam Bộ.

Nhìn vào bản đồ ngày nay, nhiều người hẳn sẽ thắc mắc: vì sao một người con đất Việt lại phải lặn lội sang tận Phnom Penh, Campuchia để học làm linh mục? Nhưng theo cách phân chia địa giới giáo hội đầu thế kỷ hai mươi, phần đất Việt Nam nằm bên kia sông Hậu — bao gồm cả vùng sau này trở thành Giáo phận Long Xuyên và Giáo phận Cần Thơ — khi ấy đều thuộc quyền coi sóc của Giáo phận Phnom Penh, một sự sắp xếp hành chính tôn giáo kéo dài mãi cho đến năm 1955 mới thay đổi.

Vì thế, sau những năm dùi mài kinh sử tại Cù Lao Giêng, thầy chủng sinh Trương Bửu Diệp lại tiếp tục khăn gói vượt đường xa sang Đại chủng viện Phnom Penh để hoàn tất chương trình thần học. Đó là một hành trình dài và gian nan đối với một người xuất thân từ gia đình nông dân nghèo cuối thế kỷ mười chín: từ cậu bé mồ côi mẹ nơi miệt vườn An Giang, từng theo cha lang bạt xứ người mưu sinh, trở về quê nhà bước vào nhà tu, rồi lại ngược dòng sông sang đất Chùa Tháp miệt mài học triết học và thần học suốt nhiều năm ròng.

Vừa chịu chức xong, cha Diệp nhận bài sai đầu tiên: làm cha phó tại họ đạo Hố Trư, một làng quê tập trung đông đảo người Việt sinh sống tại tỉnh Kandal, Campuchia. Nơi đất khách, ngài hết lòng an ủi, chăm sóc từng mái nhà của những người đồng hương nghèo khó phải rời xứ sở đi làm ăn xa. Sự tận tụy và nụ cười đôn hậu của vị linh mục trẻ đã in sâu vào lòng người dân nơi đây, đến mức nhiều thập niên sau, những người già ở Hố Trư vẫn còn kể lại những kỷ niệm về ngài.

Đầu năm 1928, ngài được điều về quê hương, làm giáo sư giảng dạy tại chính ngôi trường xưa — Tiểu chủng viện Cù Lao Giêng. Nhưng bục giảng trang nghiêm và những trang sách thần học dường như chưa phải là nơi Thiên Chúa muốn giữ chân người mục tử có trái tim luôn hướng về người lao khổ.

Khi ngài bước xuống chiếc xuồng nhỏ để về nhận họ đạo mới, giữa bốn bề lau sậy ngút ngàn và gió đồng hun hút, có lẽ ngay cả chính ngài lẫn bà con thời đó cũng không ngờ rằng mảnh đất sình lầy này sẽ là nơi ngài gắn bó trọn mười sáu năm cuối đời — nơi ngài sẽ đổ từng giọt mồ hôi, giọt máu và hơi thở cuối cùng, để rồi nhiều thập niên sau, trở thành điểm tựa tâm linh đón hàng triệu bước chân hành hương từ khắp bốn phương trời.

Tắc Sậy của những năm 1930 không phải là trung tâm hành hương nguy nga như ngày nay. Đó chỉ là một họ đạo nhỏ nghèo, thuộc vùng Bạc Liêu, nép mình bên những con kinh rạch chằng chịt, sình lầy, lau sậy mọc um tùm đúng như cái tên của nó. Dân cư thưa thớt, sống rải rác từng chòm dọc theo các con rạch nhỏ, giao thông cách trở. Ngoài họ đạo chính Tắc Sậy, cha Diệp còn gánh thêm trách nhiệm coi sóc họ đạo Khúc Tréo cùng nhiều giáo điểm nhỏ khác nằm rải rác khắp vùng.

Ngày ấy chưa có đường nhựa, chưa có xe máy hay ô tô. Muốn đến với giáo dân, ngài chỉ có hai cách: cong lưng đạp chiếc xe đạp cọc cạch trên bờ đất trơn trượt, hoặc chèo chiếc xuồng ba lá lướt trên mặt kinh rạch, dầm mưa dãi nắng suốt ngày này qua tháng khác. Có những xóm đạo nằm sâu hun hút trong đồng, ngài phải chèo xuồng hàng giờ rã rời tay chân mới đến nơi. Nhưng công việc mục tử của cha Diệp chưa bao giờ chỉ dừng lại ở việc dâng lễ rồi lặng lẽ quay về phòng nghỉ.

Lễ xong, ngài bắt đầu đi. Vào từng ngõ ngách, ghé từng nếp nhà lá xiêu vẹo, ngồi bệt xuống sàn, hỏi han xem nhà còn gạo nấu cơm không, mùa màng trúng hay thất, con cái có đứa nào đau ốm không. Những cụ già neo đơn nằm liệt giường, những đứa trẻ gầy gò thiếu ăn, những gia đình vừa gặp tai ương hỏa hoạn — luôn là những người nhận được sự nâng đỡ đầu tiên từ bàn tay ngài.

Nhiều thập niên sau, khi Tòa Giám mục Giáo phận Cần Thơ tiến hành thu thập chứng từ để làm hồ sơ phong thánh, các nhân chứng cao niên đều gặp nhau ở một điểm chung: họ nhớ về cha Diệp như một con người hiền lành, dung dị, gần gũi, với một tấm lòng rộng mở không bờ bến. Người nghèo tìm đến xin giúp, ngài mở tủ, vét sạch túi ra cho. Người không có đất cày cấy, ngài tìm cách chia đất nhà thờ, vận động khai khẩn cho họ có chỗ cắm dùi làm ăn. Người bên lương tìm đến xin cứu giúp lúc ngặt nghèo, ngài vẫn niềm nở đón tiếp như người ruột thịt trong nhà.

Một trong những điều bà con miền Tây kể mãi về cha Diệp là tình thương yêu đến quặn lòng ngài dành cho người cùng khổ.

Vào những năm 1944–1945, đất nước trải qua nạn đói khủng khiếp — trận đói lịch sử đã cướp đi sinh mạng của hàng triệu người dân miền Bắc, khiến dòng người cơ nhỡ, đói khát phiêu bạt vào tận phương Nam mong tìm một con đường sống. Khi những bước chân rách rưới, kiệt quệ ấy dạt về Tắc Sậy, cha Diệp đã mở rộng vòng tay đón nhận. Họ đạo lúc bấy giờ có một số ruộng lúa dự trữ. Thay vì giữ riêng cho mình, ngài cho mở kho lẫm, cấp lúa cho người nghèo, người tha hương và người thất nghiệp đem về chà gạo nấu cơm. Không chỉ cho con cá lúc ngặt, ngài còn cho cả chiếc cần câu để họ tự lập lâu dài — tìm cách giúp những gia đình tứ cố vô thân khai khẩn đất hoang để có ruộng cày, có chỗ mưu sinh bền vững.

Một nhân chứng cao niên sau này kể lại một câu chuyện đời thường nhưng chan chứa tình người. Một bận, một người đàn ông nghèo khổ gánh trên vai đôi thúng tre mòn vẹt, trong mỗi chiếc thúng là một đứa con thơ đang nheo nhóc. Người cha ấy tìm đến gõ cửa phòng cha Diệp, quỳ xuống khóc, xin một miếng đất hoang để cày cấy nuôi hai đứa trẻ vừa mất mẹ. Cha Diệp không hề ngần ngại. Ngài đỡ người đàn ông dậy, chỉ tay về phía khu đất hoang của giáo xứ, giọng miền Tây ấm áp:

“Anh cứ dắt bầy nhỏ ra đó, sức anh khai khẩn được bao nhiêu thì cứ làm bấy nhiêu để cấy lúa tỉa bắp. Trong những ngày đầu chưa có hoa màu thu hoạch, cứ sang đây Cha cho gạo về nấu cơm cho mấy đứa nhỏ ăn, đừng để chúng nó đói. Trước mắt cứ đốn lá, chặt cây dựng đỡ một cái chòi che mưa che nắng cho cha con có chỗ ngả lưng. Rồi mai này khi mảnh đất làm ra lúa gạo rồi, anh tự nuôi lấy gia đình mình.”

Không có diễn văn đao to búa lớn về lòng bác ái. Chỉ có một miếng đất hoang, mấy bao gạo cứu đói, một mái chòi lá đơn sơ, và một mạng người đứng giữa bờ vực tuyệt vọng được hồi sinh. Lòng nhân ái nơi cha Diệp đôi khi bình dị như hạt lúa, củ khoai của đất trời phương Nam. Ngài chưa bao giờ hỏi người đến xin ăn có theo đạo hay không, có siêng đi lễ hay không. Tấm lòng ngài trang trải đồng đều cho mọi kiếp người đau khổ, không phân biệt lương giáo. Chính cái tình người mênh mông, vô điều kiện ấy đã gieo mầm trong tâm thức dân gian, để rồi mãi về sau, Tắc Sậy trở thành mái nhà chung của muôn người từ khắp mọi nẻo đường.

Những năm cuối đời linh mục của cha Diệp rơi đúng vào giai đoạn biến động dữ dội bậc nhất của lịch sử hiện đại Việt Nam. Chiến tranh thế giới thứ hai vừa kết thúc. Quân đội Nhật Bản tuyên bố đầu hàng. Thực dân Pháp rục rịch quay trở lại tái chiếm Đông Dương. Nhiều lực lượng chính trị, vũ trang với những toan tính khác nhau cùng trỗi dậy. Tại Nam Bộ, trật tự xã hội ở nhiều làng quê gần như vỡ vụn, cướp bóc và xung đột vũ trang xảy ra liên miên. Vùng quê Tắc Sậy hẻo lánh cũng không thể đứng ngoài cơn lốc xoáy ấy.

Trước những biến động dữ dội của thời cuộc, cha Diệp vẫn giữ vững căn tính của một linh mục. Các cuộc điều tra lịch sử sau này đều xác nhận: ngài tuyệt đối không tham gia bất kỳ hoạt động chính trị hay tổ chức quân sự phe phái nào. Ngài đau nỗi đau của dân tộc bị áp bức, mong mỏi đất nước thanh bình, nhưng dứt khoát không chọn con đường bạo lực, không đứng về phía bất kỳ lực lượng vũ trang nào. Khi quân Pháp kéo đến, nếu cần lên tiếng bảo vệ dân lành khỏi bị đàn áp oan khiên, ngài sẵn sàng đối thoại. Khi những người kháng chiến ghé qua, ngài cũng tiếp đón đàng hoàng như đối với mọi người dân Việt. Có nhân chứng còn nhớ chuyện một vài anh lính đi kháng chiến đói lả ghé xin bánh tét lót dạ, ngài liền bảo bà con gói bánh đem tặng, không hề phân biệt hay sợ hãi.

Càng về cuối năm 1945 sang đầu năm 1946, bóng đen hiểm nguy ngày một tiến lại gần nhà thờ Tắc Sậy. Tình hình an ninh trở nên căng thẳng, ngột ngạt. Nhiều tin đồn thất thiệt rộ lên, và những người thân cận hiểu rằng với uy tín rất lớn trong dân chúng, cha Diệp rất có thể sẽ trở thành mục tiêu của những thế lực đen tối trong vùng.

Đó hoàn toàn không phải sự liều lĩnh mù quáng. Là một con người bằng xương bằng thịt, cha Diệp hiểu rất rõ mối hiểm nguy đang rình rập quanh mình từng giờ. Ngài biết người ta đang nhắm vào mình. Đã có những đêm tình hình quá căng thẳng, giáo dân lén chèo xuồng rước cha sang bờ bên kia sông để ngủ nhờ lánh nạn. Nhưng cứ sáng sớm hôm sau, khi mặt trời vừa ló dạng, ngài lại lẳng lặng chống xuồng trở về nhà thờ. Bởi ngài hiểu rất rõ: nếu ngài bỏ đi tìm nơi an toàn cho riêng mình, đàn chiên nghèo khổ, ngơ ngác kia sẽ biết tựa vào ai giữa lúc hoảng loạn này? Bỏ trốn là hèn nhát, ở lại là đón nhận rủi ro, và ngài đã chọn ở lại để làm điểm tựa cuối cùng cho những con người đang run rẩy vì sợ hãi.

Tất cả bị áp giải về khu vực Cây Gừa. Đến nơi, đám người võ trang dồn hơn bảy mươi con người, già trẻ lớn bé, vào trong hai cái lẫm lúa — loại kho chứa lúa lớn thời xưa, vách gỗ dày và kín. Cửa gỗ đóng sập, then cài chắc chắn. Bên ngoài, những kẻ giam giữ chuẩn bị sẵn rơm rạ, củi khô và dầu, dự định phóng hỏa thiêu sống toàn bộ những người bên trong. Tiếng phụ nữ khóc rấm rứt, tiếng trẻ thơ thét lên vì sợ hãi, tiếng thở dài tuyệt vọng của những người đàn ông trước cái chết cận kề vang khắp lẫm lúa.

Sau nhiều thập niên thu thập chứng từ pháp lý và lịch sử, cuộc điều tra chính thức của Giáo phận Cần Thơ đã làm sáng tỏ sự thật đau lòng: cha Trương Bửu Diệp bị hai người lính Nhật đào ngũ sát hại bằng gươm, chém từ phía sau gáy, rồi thi thể bị ném xuống ao để phi tang. Ngài trút hơi thở cuối cùng khi vừa tròn bốn mươi chín tuổi — cái tuổi vẫn còn bao nhiêu ấp ủ, dự định bác ái dang dở cho bà con miệt vườn.

Trong nhiều thập niên sau đó, do hoàn cảnh chiến tranh loạn lạc và sự nhiễu loạn của thông tin truyền khẩu, từng có những dị bản và đồn đoán sai lệch về thủ phạm gây ra cái chết của cha Diệp, thậm chí có lời đồn quy oan cho lực lượng kháng chiến. Nhưng cuộc điều tra tư pháp và lịch sử chính thức của Giáo phận Cần Thơ — dựa trên tài liệu lưu trữ và lời khai trực tiếp của các nhân chứng sống — đã bác bỏ những suy diễn vô căn cứ ấy, khẳng định dứt khoát thủ phạm trực tiếp là lính Nhật đào ngũ.

Các tài liệu điều tra còn bóc tách một lớp nguyên nhân phức tạp hơn phía sau vụ án mạng: sự xung đột ngầm về quyền lợi đất đai. Lúc sinh thời, cha Diệp luôn đứng về phía những tá điền, những nông dân bần cùng, dùng uy tín và đất đai của họ đạo để cấp cho dân nghèo khai khẩn, bảo vệ họ khỏi sự bóc lột của một số địa chủ cường hào trong vùng. Việc ngài kiên quyết che chở người nghèo đã vô tình đụng chạm đến quyền lợi của một vài kẻ có quyền lực thuở ấy. Cái chết của ngài vì thế diễn ra giữa một mạng lưới chằng chịt của thời cuộc: sự hỗn loạn thời hậu chiến, mâu thuẫn giai cấp, tranh chấp đất đai và sự bạo tàn của những kẻ vũ trang mất nhân tính.

Sau khi vớt được thi hài cha, bà con giáo dân và người dân Tắc Sậy đã gạt nước mắt, rước ngài về an táng trong sự thương tiếc khôn nguôi. Nhưng nấm mồ đất lạnh ấy không thể nào chôn vùi được một tượng đài yêu thương. Người ta không thể quên hình ảnh vị linh mục chèo xuồng đi thăm người nghèo giữa trưa nắng gắt, người đã bưng từng bát gạo cho người đói, chỉ từng tấc đất cho kẻ không nhà, và sau cùng đã chịu chết để cứu mạng bao nhiêu con người thoát khỏi biển lửa Cây Gừa.

Điều kỳ diệu là dòng chảy tâm linh này không hề xuất phát từ một phong trào phát động hay chỉ thị nào từ hàng giáo phẩm. Chính Giáo phận Cần Thơ xác nhận: lòng sùng kính cha Diệp đã tự phát một cách hoàn toàn tự nhiên từ chính con tim những người dân lao động cùng khổ, rồi cứ thế âm thầm lan rộng như mạch nước ngầm chảy len lỏi trong lòng đất mẹ phương Nam. Ban đầu chỉ là người dân quanh vùng Tắc Sậy, Cây Gừa, Bạc Liêu ghé qua mộ cha thắp nén nhang, kể cho ngài nghe chuyện đời mình. Rồi tiếng lành đồn xa, người từ Cà Mau, Cần Thơ, Sài Gòn, khắp các tỉnh thành tìm về. Và những kiều bào Việt Nam ở Mỹ, Úc, Pháp, Canada, mỗi lần có dịp hồi hương, đều tha thiết ghé Bạc Liêu viếng cha.

Biết bao câu chuyện cảm động đã được truyền tụng: người mắc bệnh nan y sau khi cầu nguyện tìm lại được sự bình an; những gia đình đang trên bờ vực đổ vỡ bỗng hàn gắn; những người đứng trước bước đường cùng của nợ nần bỗng tìm thấy lối thoát và nghị lực làm lại cuộc đời. Đứng ở góc độ khoa học hay giáo luật, cần phân biệt rạch ròi giữa niềm tin tâm linh đơn sơ của người hành hương với những phép lạ đã được Tòa Thánh chính thức công nhận, kiểm chứng. Giáo hội không bao giờ vội vã khẳng định mọi câu chuyện truyền miệng đều là phép lạ nhãn tiền. Nhưng có một sự thật hiển nhiên: trải qua gần một thế kỷ, từ một ngôi mộ nhỏ đìu hiu nơi góc ruộng Tắc Sậy, nơi này đã trở thành một trong những trung tâm hành hương lớn nhất, thiêng liêng nhất Việt Nam.

Điều kỳ diệu nhất ở Tắc Sậy là dòng người đổ về bên mộ cha không chỉ riêng người Công giáo. Người theo đạo Phật, Cao Đài, Hòa Hảo, người lương — ai cũng tìm về, cùng đứng chung dưới một mái hiên, cùng cúi đầu trước một nấm mồ. Họ có thể không hiểu hết những thuật ngữ thần học, không rành những nghi thức phụng vụ. Nhưng có một điều bất kỳ ai có một trái tim biết rung động cũng cảm nhận được: nơi đây có một người cha đã từng sống, từng thương yêu hết lòng và từng chết vì con người.

Trải qua tám mươi năm kể từ ngày cha Diệp ngã xuống dòng nước lạnh Cây Gừa, nén nhang lòng và lời kinh nguyện của hàng triệu con người chưa bao giờ ngơi nghỉ.

Từ năm 2012–2013, Giáo phận Cần Thơ chính thức khởi động án điều tra cấp giáo phận. Các linh mục và chuyên viên lịch sử đã lật lại từng trang sổ cũ, phỏng vấn từng nhân chứng sống, thu thập hàng ngàn tài liệu để hoàn tất một hồ sơ dày gửi sang Bộ Tuyên Thánh tại Rôma. Sau nhiều năm thẩm định nghiêm ngặt từ các chuyên gia thần học, lịch sử, các giám mục và hồng y của Tòa Thánh, Đức Thánh Cha đã chính thức phê chuẩn sắc lệnh công nhận sự tử đạo của Tôi tớ Chúa Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp — vị mục tử đã hy sinh tính mạng vì đức tin và vì đàn chiên.

Ngày trọng đại mà hàng triệu trái tim mong đợi suốt bao thập niên đã đến vào sáng thứ Tư, ngày 2 tháng 7 năm 2026, tại chính Trung tâm Hành hương Tắc Sậy. Đó là lần đầu tiên trong lịch sử Giáo hội Việt Nam, một đại lễ tuyên phong bậc Chân phước không được cử hành nơi đền đài Vatican xa xôi, mà được Tòa Thánh cho phép tổ chức long trọng ngay tại mảnh đất Tắc Sậy — nơi cha từng chèo xuồng, đạp xe, chia từng lon gạo và trút hơi thở cuối cùng. Hồng y Luis Antonio G. Tagle, Tổng trưởng Bộ Loan báo Tin Mừng, được cử làm đặc sứ của Đức Thánh Cha Lêô XIV, đã đến chủ sự thánh lễ.

Từ những ngày trước đại lễ, hơn bảy mươi ngàn người — từ khắp mọi miền đất nước cho tới bà con kiều bào khắp năm châu — đã lũ lượt đổ về Bạc Liêu. Cùng đồng tế có sáu mươi chín hồng y và giám mục, hơn một ngàn tám trăm linh mục, cùng hàng ngàn tu sĩ nam nữ và chủng sinh. Dòng người ken đặc các ngả đường quanh Tắc Sậy, nhưng không hề có sự chen lấn, xô bồ, chỉ ngập tràn niềm xúc động.