Khi bị bắt, cha Loan đã tám mươi tư tuổi. Cả một đời người dài hơn tám thập kỷ, phần lớn dành cho việc làm linh mục. Người ta dụ cha bước qua thập giá để được sống thêm. Ông cụ chỉ cười: sống thêm để làm gì, khi điều mình mong đợi cả đời đã ở ngay trước mặt?
Lớn lên trong nhà xứ
Luca Vũ Bá Loan sinh năm 1756 tại Trại Bút, xã Châu Giang, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam. Từ nhỏ, cậu đã vào sống ở nhà xứ, học chữ, học kinh, giúp việc nhà Chúa.
Cậu chịu chức linh mục vào thời Tây Sơn, giữa những năm đất nước loạn lạc, triều đại thay đổi. Từ đó, cuộc đời linh mục của cha đi qua nhà Tây Sơn, qua triều Gia Long, rồi đến triều Minh Mạng. Hơn nửa thế kỷ, cha chứng kiến những lúc Giáo Hội được yên, và những lúc bị bách hại.
Đức cha Khiêm từng khen cha Loan là một trong những linh mục xuất sắc nhất ở An Nam. Nhưng người trong xứ nhớ cha vì một điều gần gũi hơn: cha dạy điều lành, và chính cha sống đúng điều mình dạy.
Từ năm 1829, khi đã ngoài bảy mươi, cha vẫn nhận coi sóc xứ Kẻ Sở. Ở tuổi người khác đã nghỉ ngơi, cha vẫn đi thăm giáo dân, vẫn ngồi tòa giải tội, vẫn dâng lễ.
Bị bắt vì người khác muốn lập công
Dưới triều Minh Mạng, cơn cấm đạo dữ dội hơn bao giờ hết. Có những viên chức trong làng đã tìm bắt cha, muốn lấy công bắt được "đạo trưởng" để chuộc một vụ thâm lạm của mình. Một linh mục già trở thành món hàng để người ta đổi lấy sự an toàn.
Cha bị giải lên quan tỉnh Hà Nội. Giáo hữu đến thăm cha, lo lắng, buồn bã. Cha lại an ủi ngược lại họ:
"Phúc tử vì đạo tôi ước ao đã lâu, mà bây giờ đã gần được thì lấy làm mừng rỡ lắm."
Ước ao đã lâu. Có lẽ suốt mấy chục năm nhìn các bạn linh mục, các giáo hữu lần lượt ngã xuống, cha đã thầm mong một ngày mình cũng được chung phần với họ.
Lời từ chối của ông cụ
Các quan dụ cha bước qua thập giá để được tha. Họ nghĩ một ông già yếu ớt sẽ dễ lung lay. Cha Loan đáp:
"Tôi già thế này mà ham sống, sợ chết sao? Tôi là đạo trưởng mà quan bảo bước qua thập giá sao được."
Câu trả lời có chút hóm hỉnh của một ông cụ từng trải. Tám mươi tư tuổi rồi, còn gì để tiếc? Và hơn nữa, một linh mục đã dạy giáo dân kính thờ thập giá suốt năm mươi năm, sao có thể giẫm lên nó ở cuối đời?
Cửa ô Cầu Giấy
Ngày 5 tháng 6 năm 1840, cha Luca Loan bị xử chém tại cửa ô Cầu Giấy, Hà Nội, nơi nhiều vị tử đạo khác cũng đã đổ máu. Giáo dân các họ quanh vùng đã chuẩn bị sẵn võng, để rước thi hài cha về.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 5 tháng 6.
Tuổi già đẹp nhất
Người ta hay sợ tuổi già, sợ yếu đi, sợ vô dụng. Cha Loan cho thấy tuổi già có thể là mùa đẹp nhất: mùa của sự bình thản, của lòng không còn vướng bận, của một trái tim đã sẵn sàng về nhà.
Tám mươi tư năm, cha đã sống để dạy người ta yêu Chúa. Và vào ngày cuối cùng, cha dạy thêm một bài học nữa: khi đã yêu Chúa đủ lâu, cái chết không còn là điều đáng sợ. Nó chỉ là cánh cửa ta đã chờ từ lâu.