Ông Toại đau chân, đi lại khó khăn. Lính gợi ý ông nộp tiền để được ở nhà. Ông không nộp. Ông chỉ xin được ngồi xe, để có thể cùng anh em trong xứ đến nơi xét xử. Ông muốn con cái mình thấy cha nó đã không trốn.
Người đánh cá bên cửa Ba Lạt
Đaminh Trần Văn Toại sinh năm 1812 tại làng Đông Thành, tỉnh Thái Bình. Ông lập gia đình, và nuôi vợ con bằng nghề đánh cá trên sông Nhị Bình, gần cửa Ba Lạt, nơi sông Hồng đổ ra biển.
Đời ngư phủ là đời của con nước. Đi sớm về khuya, ngồi trên thuyền giữa gió sông, kéo lưới bằng đôi tay chai sạn. Có hôm đầy khoang, có hôm trắng tay. Người đánh cá nào cũng quen phó thác, vì biết rằng mọi thứ đều nằm ngoài tầm tay mình. Có lẽ vì thế mà những làng chài Công giáo ven sông luôn giữ một đức tin rất đơn sơ, rất sâu.
Năm tháng lao động trên sông nước làm ông yếu dần. Đến những năm cuối đời, ông mang bệnh, đôi chân không còn vững.
Không chuộc, không trốn
Ngày 17 tháng 1 năm 1860, theo bài nguồn, ông Toại và một người bạn cùng làng bị bắt, giải về huyện Quỳnh Côi.
Lính biết ông già yếu, nên gợi ý nộp tiền để được thả. Thời ấy, chuyện nộp tiền chuộc không hiếm. Nhiều người đã làm như vậy, và chẳng ai nỡ trách họ.
Nhưng ông Toại nghĩ khác. Ông xin được ngồi xe, vì chân yếu, để đi cùng các tín hữu khác đến trình diện. Ông muốn con cái mình nhìn thấy cha nó giữ vững đức tin, không lẩn tránh. Một người cha không để lại cho con được nhiều tài sản, nhưng có thể để lại một tấm gương.
"Nào anh em, hãy can đảm lên"
Trong những tháng bị giam, ông và người bạn nhiều lần bị đưa ra tra hỏi, bị đánh đòn, bị ép bước qua thập giá. Họ không bước.
Điều đáng nhớ là ông Toại không chỉ lo cho mình. Giữa những người tù cùng cảnh, ông đứng lên khích lệ:
"Nào anh em, hãy can đảm lên! Chúng ta chịu khổ hình vì Đức Kitô, nên chúng ta đón nhận đau khổ cách nhẫn nại."
Và có lần ông nói với các bạn tù:
"Chúng ta phải bền chí đến cùng, và nếu cần, sẵn sàng hi sinh mạng sống vì Chúa."
Một ông già bệnh tật, chân đi không vững, lại trở thành chỗ dựa cho những người khỏe mạnh hơn mình. Có khi sức mạnh không nằm ở đôi chân, mà ở tấm lòng.
Cũi tre ở Nam Định
Ngày 5 tháng 6 năm 1862, ông Toại bị đưa ra pháp trường Nam Định. Người ta nhốt ông vào một chiếc cũi tre rồi châm lửa thiêu sống. Cùng ngày ấy, một ngư phủ khác cùng làng Đông Thành là ông Đaminh Nguyễn Văn Huyên cũng chịu chết như thế.
Người đánh cá cả đời sống giữa nước, cuối cùng ra đi trong lửa.
Ông được phong Chân phước ngày 29 tháng 4 năm 1951 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 5 tháng 6.
Di sản của một người cha
Ông Toại không có của cải để lại. Một chiếc thuyền, một tấm lưới, có lẽ thế thôi. Nhưng ông đã để lại cho con cái một điều quý hơn: hình ảnh người cha già, chân đau, vẫn xin ngồi xe đi đến nơi xét xử thay vì bỏ tiền ra trốn.
Các bậc cha mẹ hôm nay có thể hỏi mình: mình đang để lại cho con điều gì? Ông Toại đã chọn để lại một câu trả lời.