Họ đặt ảnh thánh xuống đất và bảo anh bước qua. Anh Tuấn đã đói, đã khát, đã kiệt sức vì nhiều tháng tù đày. Chỉ một bước chân nữa thôi là được về nhà. Anh bước tới, rồi quỳ xuống trước ảnh thánh.
Người nông dân Nam Điền
Giuse Trần Văn Tuấn sinh năm 1824 tại làng Nam Điền, xứ Phú Nhai, trong một gia đình làm ruộng. Tuổi thơ của anh là cánh đồng Nam Định bát ngát, là ngôi nhà thờ Phú Nhai cao vút, là những buổi kinh chiều cùng gia đình.
Anh lớn lên như bao chàng trai nông thôn khác, quen với nắng mưa, quen với bùn đất, quen với cái nhọc nhằn của nghề nông. Không có gì đặc biệt, không có chức vụ gì trong họ đạo. Chỉ là một người nông dân chăm chỉ, giữ đạo sốt sắng.
Hai vết khắc trên má
Năm 1861, chiếu chỉ phân sáp của vua Tự Đức được thi hành. Anh Tuấn bị bắt lúc ba mươi sáu tuổi, bị giải về phủ Xuân Trường, rồi bị phân sáp về làng An Bái, huyện Thụy Anh.
Tháng 8 năm 1861, người ta khắc lên má anh hai chữ "tả đạo". Trên má kia, họ khắc tên nơi anh xuất thân. Làm như thế để người bị phân sáp không thể trốn đi đâu được. Đi đến đâu, gương mặt cũng tố cáo anh là ai, từ đâu đến.
Hãy thử nghĩ: một người nông dân hiền lành, chưa từng làm điều gì trái phép, giờ phải mang trên mặt những dấu vết như của một tội phạm. Mỗi lần người ta nhìn vào anh, họ nhìn thấy trước hết là hai vết chữ ấy.
Thân xác kiệt quệ
Những tháng bị giam ở An Bái, anh Tuấn chịu đói, chịu khát. Sức khỏe anh sa sút rất nhiều. Quan tính toán: khi thân xác đã rã rời, người ta sẽ chịu mọi điều kiện để được về. Họ đặt ảnh thánh xuống, và bảo anh bước qua.
Anh Tuấn không bước qua. Anh quỳ xuống trước ảnh thánh, tỏ lòng tôn kính. Đó là câu trả lời của anh, không cần lời nào.
Trong những ngày ấy, anh vẫn cầu nguyện với Chúa bằng những lời đơn sơ:
"Lạy Chúa! Con hết lòng cảm tạ trước tình yêu bao la và lòng thương xót hải hà của Chúa. Chúa là sức mạnh nâng đỡ con!"
Giữa đói khát và nhục nhã, anh vẫn cảm tạ. Đó là điều lạ lùng nhất của những con người như anh.
Trên mảnh chiếu hoa
Ngày 7 tháng 6 năm 1862, anh Tuấn bị điệu ra pháp trường Nam Định. Anh quỳ trên một mảnh chiếu hoa, miệng xưng tên Chúa Giêsu. Rồi lưỡi gươm hạ xuống.
Phải hai năm sau, thi hài anh mới được giáo dân rước về an táng tại nhà thờ Nam Điền. Hai năm nằm nơi đất lạ, rồi cuối cùng anh cũng được về quê.
Anh được phong Chân phước ngày 29 tháng 4 năm 1951 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của anh là 7 tháng 6.
Cử chỉ nói thay lời
Anh Tuấn không để lại những bài giảng hay những câu nói đanh thép. Điều người ta nhớ nhất về anh là một cử chỉ: quỳ xuống thay vì giẫm lên.
Trong đời sống hôm nay, chúng ta ít khi bị bắt bước qua ảnh thánh. Nhưng mỗi ngày vẫn có những lúc ta phải chọn: xem nhẹ điều thánh thiêng, hay dừng lại, cúi đầu tôn kính. Anh Tuấn nhắc ta rằng đôi khi, một cái quỳ gối nói được nhiều hơn mọi lời lẽ.