Ông Nguyên cả đời đi chữa bệnh cho người khác. Ông biết thế nào là đau, là đói, là yếu. Rồi đến những tháng cuối đời, chính ông nằm trong ngục, đói và đau. Lần này, những người bạn tù trở thành người chăm sóc ông.
Người thầy thuốc của cả vùng
Đaminh Nguyễn Huy Nguyên sinh năm 1800 tại giáo xứ Ngọc Cục, tỉnh Nam Định. Ông làm nghề lang y, bốc thuốc chữa bệnh cho bà con trong vùng, không phân biệt lương hay giáo.
Nghề thuốc cho ông cơ hội đi vào nhiều gia đình, thấy nhiều cảnh nghèo khó. Và ông không chỉ chữa bệnh. Ông còn lo việc bác ái, giúp đỡ người nghèo, người neo đơn. Dân làng kính yêu ông vì đạo hạnh gương mẫu và lòng thương người.
Khi đã lớn tuổi, ông được cử làm chánh trương xứ Lục Thủy, người đứng đầu ban hành giáo, lo mọi việc chung của giáo xứ. Một ông lang hiền hậu, một chánh trương mẫu mực, ai trong vùng cũng biết mặt biết tên.
Châm ngôn sống của ông là một câu Tin Mừng:
"Ai muốn cứu mạng sống mình, thì sẽ mất; còn ai liều mất mạng sống mình vì Thầy, thì sẽ tìm được mạng sống ấy." (Mt 16,25)
Không thể ẩn mình
Năm 1861, lệnh phân sáp được thi hành ở Nam Định. Một người được cả vùng biết đến như ông Nguyên thì không có cách nào ẩn mình.
Ngày 14 tháng 9 năm 1861, quan phủ Xuân Trường bắt ông và yêu cầu ông bước qua thập giá. Ông từ chối. Ông bị giải đến làng Bạch Cốc, huyện Vụ Bản.
Hơn bảy tháng, ông mang gông, mang xiềng, chịu đòn roi. Người ta khắc hai chữ "tả đạo" lên má ông. Gương mặt hiền từ của ông lang từng cúi xuống bên bao người bệnh, giờ mang dấu vết như của kẻ phạm tội.
Những người bạn trong ngục
Nhưng ở Bạch Cốc, ông không một mình. Cùng bị giam với ông có bốn người đồng hương Ngọc Cục: ông Đaminh Nguyễn Đức Nhi, ông Đaminh Nguyễn Đức Mạo, ông Vinh Sơn Nguyễn Mạnh Tương và ông Anrê Nguyễn Mạnh Tường.
Mỗi người có một gia đình, một nghề nghiệp, một câu chuyện riêng. Nhưng từ khi vào ngục, họ sống chung một nhịp: cùng nhau lần hạt Mân Côi, cùng nhau ăn chay, cùng nhau cầu nguyện. Khi người này yếu, người kia nâng đỡ. Khi người này nản, người kia khích lệ.
Người thầy thuốc già từng chăm sóc bao người, giờ được chính các bạn mình chăm sóc lại. Ngục tù trở thành một cộng đoàn nhỏ, một họ đạo thu nhỏ giữa song sắt.
Năm người cùng về
Ngày 16 tháng 6 năm 1862, ông Đaminh Nguyên cùng bốn người bạn bị xử chém tại pháp trường Bạch Cốc, Nam Định, dưới triều vua Tự Đức. Thi hài các ông ban đầu được chôn tại pháp trường, về sau được cải táng về quê hương.
Ông được phong Chân phước ngày 29 tháng 4 năm 1951 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 16 tháng 6.
Không ai đi một mình
Câu chuyện của ông Nguyên nhắc chúng ta về sức mạnh của cộng đoàn. Năm người cùng một làng, cùng một đức tin, cùng một ngục tù, cùng một pháp trường. Có lẽ họ đã không thể đứng vững nếu chỉ có một mình.
Trong đời sống đức tin hôm nay, chúng ta cũng cần nhau như thế. Một nhóm bạn cùng cầu nguyện, một cộng đoàn biết nâng đỡ nhau, đôi khi là điều quý giá nhất giúp ta đi đến cùng.