Tài liệu không ghi lại một câu nói nào của ông Tương. Không một lời đối đáp với quan, không một lời trăn trối. Chỉ có những việc ông làm, và một lần từ chối được lặp đi lặp lại cho đến cùng.
Con nhà chánh trương
Vinh Sơn Nguyễn Mạnh Tương sinh năm 1814 tại thôn Phú Yên, làng Ngọc Cục, tỉnh Nam Định. Cha ông từng làm chánh trương, người đứng đầu các việc chung của giáo xứ. Từ nhỏ, ông đã lớn lên trong một gia đình quen gánh vác việc chung, quen lo cho người khác.
Ông lập gia đình, và về sau được bầu làm chánh tổng, một chức việc đứng đầu cả một tổng gồm nhiều làng. Dân làng kính trọng ông vì ông sống đạo hạnh, gương mẫu. Anh ruột của ông là ông Anrê Nguyễn Mạnh Tường, cũng là một giáo dân đạo đức ở Ngọc Cục.
Làm chánh tổng là đứng giữa hai phía: một bên là dân làng, một bên là quan trên. Nhận lệnh từ trên, truyền xuống dưới. Lo cho dân, mà cũng phải làm vừa lòng quan. Đó là một vị trí đòi hỏi khéo léo và bản lĩnh.
Khi người đứng đầu bị gọi tên
Năm 1861, lệnh phân sáp của vua Tự Đức ban xuống. Người ta gọi ông chánh tổng cùng một số tín hữu ra, buộc họ chà đạp thánh giá và bỏ đạo.
Ông Tương có lẽ hiểu rõ hơn ai hết cái giá phải trả. Là một chức sắc, việc ông chống lệnh sẽ bị để ý nhiều hơn người thường. Nhưng cũng chính vì là người đứng đầu, ông biết cả tổng đang nhìn vào mình. Nếu ông bước qua, bao nhiêu người sẽ bước theo?
Ông không bước qua.
Ngày 14 tháng 9 năm 1861, ông bị bắt cùng với anh trai Anrê Tường, và ba người đồng hương: ông Đaminh Nguyễn Đức Mạo, ông Đaminh Nguyễn Huy Nguyên, ông Đaminh Nguyễn Đức Nhi.
Hai anh em trong một ngục
Họ bị đánh đập, gông cùm, rồi bị đày sang làng Bạch Cốc. Roi đòn, nhục hình, đói khát, xiềng xích, ông chịu tất cả.
Năm người ấy không giống nhau về nghề nghiệp. Có người làm thuốc, có người lo việc xứ, có người giữ việc làng. Nhưng trong ngục, họ chỉ còn là năm người anh em cùng một đức tin, cùng đọc kinh, cùng lần chuỗi.
Và giữa năm người ấy có hai anh em ruột. Thử nghĩ đến ông Tương, mỗi đêm nằm cạnh người anh của mình trong ngục tối. Họ đã lớn lên cùng nhau trong nhà ông chánh trương, cùng học kinh từ miệng cha mẹ. Giờ họ cùng nhau đi đến cuối con đường.
Ngày 15 tháng 6 năm 1862, quan hỏi lại lần cuối. Ông Tương vẫn không nhận.
Ngày 16 tháng 6
Ngày 16 tháng 6 năm 1862, dưới triều vua Tự Đức, ông Vinh Sơn Tương bị xử chém tại pháp trường Bạch Cốc, cùng với anh trai và ba người bạn.
Ông được phong Chân phước ngày 29 tháng 4 năm 1951 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 16 tháng 6.
Sự im lặng của người đứng đầu
Người ta thường nhớ các vị tử đạo qua những câu nói đanh thép. Nhưng ông Tương không để lại câu nói nào. Ông chỉ để lại một việc làm: không bước qua.
Có khi, điều một người lãnh đạo cần làm không phải là nói những lời hùng hồn, mà là đứng vững ở vị trí của mình, để những người phía sau biết rằng họ có thể đứng vững theo. Ông chánh tổng Ngọc Cục đã làm đúng như thế.
(Xin đừng nhầm ông Vinh Sơn Nguyễn Mạnh Tương với người anh là ông Anrê Nguyễn Mạnh Tường. Hai anh em có tên gần giống nhau, cùng chết một ngày, nhưng mỗi người có một cuộc đời riêng.)