Cha Dụ vừa dâng lễ xong thì lính kéo đến. Cha vội thay áo, ra vườn ngồi nhổ cỏ như một người làm thuê. Lính đi qua, không để ý. Nhưng kẻ chỉ điểm thì nhận ra. Cha đứng dậy, phủi tay, và ôn tồn nói: chính tôi là đạo trưởng.
Tu sĩ Đa Minh ở Liễu Đề
Tôma Đinh Viết Dụ sinh năm 1783 tại làng Phú Nhai, tỉnh Nam Định, một vùng đất có truyền thống đạo lâu đời. Sau khi chịu chức linh mục, cha gia nhập Dòng Đa Minh và khấn dòng ngày 21 tháng 12 năm 1814.
Cha được sai đến phục vụ giáo xứ Liễu Đề. Những năm tháng ấy, cha lặng lẽ làm công việc của một linh mục: dâng lễ, giải tội, dạy giáo lý, thăm người bệnh.
Buổi sáng ngày 20 tháng 5 năm 1839
Năm 1839, dưới triều Minh Mạng, cơn bách hại càng ngày càng gắt. Ngày 20 tháng 5, có người đi báo quan rằng ở làng có linh mục.
Lúc ấy, cha Dụ vừa dâng lễ xong tại nhà một bà tên là Thu. Lính kéo đến vây làng. Cha vội cải trang thành một người làm thuê, ra vườn ngồi nhổ cỏ.
Hãy hình dung cảnh ấy: ông cha năm mươi sáu tuổi, vừa cởi áo lễ, giờ lom khom giữa vườn cỏ, tay nhổ từng cọng cỏ, tim đập thình thịch. Lính đi ngang qua.
Nhưng kẻ chỉ điểm đi theo lính đã nhận ra cha.
"Chính tôi là đạo trưởng"
Cha không chạy, không chối. Cha đứng dậy, và nói bằng giọng ôn tồn:
"Chính tôi là đạo trưởng. Tôi có nghĩa vụ chăm sóc các tín hữu tại đây."
Cha không nói "tôi đã giảng đạo". Cha nói "tôi có nghĩa vụ chăm sóc các tín hữu". Với cha, làm linh mục không phải là một chức vị, mà là một trách nhiệm với từng con người.
Sáu tháng trong ngục
Cha bị giam khoảng sáu tháng. Quan nhiều lần tra hỏi, buộc cha bước qua thập giá. Cha không làm theo.
Trong ngục, cha gặp một linh mục khác là cha Đaminh Nguyễn Văn Xuyên. Hai người cùng là tu sĩ Đa Minh, cùng là người Nam Định. Họ cùng cầu nguyện, cùng giúp nhau chuẩn bị tâm hồn, xưng tội cho nhau.
Quan lập án, gửi về kinh. Bản án viết: "Đạo trưởng Đinh Viết Dụ bị kết án trảm quyết vì tội truyền bá Giatô tả đạo. Y đã trở nên chai đá không gột rửa được."
"Chai đá không gột rửa được." Với quan, đó là lời kết tội. Với chúng ta hôm nay, đó lại là lời khen đẹp nhất về lòng trung thành.
Ngày 26 tháng 11 năm 1839
Ngày 26 tháng 11 năm 1839, cha Tôma Dụ bị xử chém tại pháp trường Bảy Mẫu, Nam Định, cùng với cha Xuyên. Thi hài cha hiện được tôn kính tại Phú Nhai, quê hương cha.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 26 tháng 11.
Một chút sợ hãi rất người
Có người sẽ hỏi: sao vị thánh lại cải trang trốn tránh? Nhưng chính chi tiết ấy làm cha Dụ trở nên gần gũi. Cha không tìm cái chết. Cha muốn sống để tiếp tục chăm sóc giáo dân. Cha trốn vì đàn chiên cần cha.
Nhưng khi bị nhận ra, cha không chối. Cha đứng dậy từ vườn cỏ, và bước vào con đường Chúa đã chọn cho mình. Đó là sự khôn ngoan và lòng can đảm, cả hai cùng một lúc.