Thánh Giaxinta Marto

Thế rồi, trái tim non nớt ấy đã mở toang ra trước những con người mà em chưa từng một lần gặp mặt trong đời: những tội nhân đang lạc xa đường về, những người đau khổ trong chiến tranh, và cả vị Giáo hoàng xa xôi nơi kinh thành Rôma. Nỗi đau của nhân loại đã tìm được một chỗ nương náu ấm áp trong lời cầu nguyện của một cô bé chưa đầy mười tuổi.

Jacinta Marto sinh tại xóm nghèo Aljustrel thuộc giáo xứ Fátima, nước Bồ Đào Nha. Theo các ghi chép đương thời tại giáo xứ, em sinh ngày 5 tháng 3 năm 1910; còn hồ sơ hộ tịch lập sau này ghi ngày 11 tháng 3. Em được rửa tội ngày 19 tháng 3, là con út trong gia đình ông Manuel Pedro Marto và bà Olímpia de Jesus.

Là con út trong một mái nhà nông dân nghèo đông con, Giaxinta nhận được sự yêu thương nâng niu của cha mẹ và các anh chị. Người anh ruột Phanxicô hơn em gần hai tuổi, còn người chị họ Lucia lớn hơn em ba tuổi là người bạn thân thiết nhất. Mỗi sáng, khi sương sớm còn đọng trên cỏ, ba đứa trẻ dắt đàn cừu ra đi, biến những triền đồi cằn cỗi thành một khoảng trời rộn rã tiếng cười. Căn nhà đá đơn sơ của gia đình Marto ở Aljustrel — nằm cách nhà Lucia chỉ vài bước chân — đến nay vẫn còn được lưu giữ gần như nguyên vẹn, để khách hành hương có thể hình dung cảnh sống thanh bần của một gia đình nông dân miền núi Bồ Đào Nha đầu thế kỷ hai mươi.

Lucia nhớ lại rằng Giaxinta rất thích ôm những con cừu non màu trắng vào lòng, thích cài những bông hoa bách hợp dại lên tóc và say mê ngắm nhìn ánh trăng đêm mà em gọi là “chiếc đèn của Đức Mẹ”. Đức tin tuổi thơ của em hòa quyện vào thiên nhiên, vào những câu chuyện mẹ kể bên bếp lửa. Một trái tim thơ ngây đón nhận mầu nhiệm thánh thiện theo cách rất riêng của trẻ nhỏ trước khi biết suy tư bằng những khái niệm cao xa.

Giaxinta được nhìn thấy Đức Mẹ và nghe được toàn bộ những lời Mẹ phán dạy. Dù cả ba đứa trẻ đã thỏa thuận sẽ giữ kín chuyện này, nhưng khi về đến nhà, vì cõi lòng tràn ngập niềm vui sướng khôn tả, Giaxinta đã không kìm được lòng mà chạy ùa vào lòng mẹ reo lên:

“Mẹ ơi, hôm nay con đã thấy Đức Mẹ ở Cova da Iria!”

Từ giây phút ấy, cuộc sống bình dị bên đàn cừu biến mất. Dòng người hiếu kỳ, những kẻ hoài nghi và cả sự dò xét của chính quyền kéo đến xóm nghèo Aljustrel. Một đứa trẻ bảy tuổi phải đối diện với những câu hỏi dồn dập, những ánh mắt nghi kỵ của người lớn.

Có những người tin ngay không chút hoài nghi; có những người chế giễu, thậm chí chính cha xứ ban đầu cũng tỏ ra rất thận trọng, không dám vội vàng công nhận. Giaxinta, dù còn quá nhỏ để hiểu hết những toan tính phức tạp của người lớn, vẫn cảm nhận được sức nặng của ánh mắt cả một cộng đồng đang đổ dồn về phía mình. Nhưng thay vì co rúm lại vì sợ hãi, em lại càng thêm xác tín: điều mình đã thấy là thật, và không lời gièm pha nào có thể lay chuyển nổi.

Qua những lần Đức Mẹ hiện ra vào tháng Sáu và tháng Bảy, lời mời gọi hoán cải và thị kiến về nỗi thống khổ của các linh hồn tội lỗi đã khắc sâu vào tâm hồn Giaxinta. Em không giữ thị kiến ấy như một nỗi sợ hãi để hù dọa người khác. Trái lại, nơi em bừng lên một lòng trắc ẩn tha thiết: làm sao để cứu các linh hồn khỏi hư mất, làm sao để nhân loại không còn làm tổn thương Trái Tim Chúa và Mẹ Maria!

Ngày 13 tháng 8 năm 1917, viên quận trưởng vùng Ourém đã bắt giữ cả ba đứa trẻ, giam lỏng tại tư dinh và dọa thả vào chảo dầu sôi nhằm ép buộc các em chối bỏ câu chuyện Đức Mẹ hiện ra.

Thế nhưng, giữa những giọt nước mắt run rẩy ấy, em vẫn một mực kiên cường không chịu phản bội lại sự thật. Ba đứa trẻ quỳ xuống lần chuỗi Mân Côi ngay trong phòng giam, kéo theo những người tù hình sự cùng cầu nguyện. Thất bại trước sự kiên định của trẻ thơ, viên quận trưởng đành phải trả các em về lại gia đình vào ngày 15 tháng 8.

Sau biến cố ngày 13 tháng 10 năm 1917 với phép lạ mặt trời quay trước sự chứng kiến của hàng vạn người, Giaxinta ngày càng bước sâu vào con đường hy sinh thầm lặng. Em nhường phần cơm trưa của mình cho những đứa trẻ nghèo đi ăn xin, ăn những trái sồi đắng chát để hãm mình đền tội.

Những việc hy sinh ấy cần được hiểu trong sự nhiệt thành đơn sơ của một đứa trẻ thời bấy giờ. Điều đáng trân trọng và lưu truyền cho hôm nay chính là tấm lòng quảng đại biết chia sẻ; còn trẻ em thời nay vẫn cần được chăm sóc đầy đủ về dinh dưỡng và sức khỏe để lớn khôn.

Từ ngày 1 tháng 7 đến ngày 31 tháng 8 năm 1919, em phải nằm điều trị tại bệnh viện Ourém. Bệnh tình không thuyên giảm, vết thương nơi ngực mưng mủ đau đớn. Đầu năm 1920, em được đưa đến Lisboa với hy vọng được các bác sĩ chuyên khoa cứu chữa, tạm trú tại một trại mồ côi mang tên Đức Mẹ Nhiệm Lạ trước khi nhập viện.

Ngày 2 tháng 2 năm 1920, Giaxinta nhập viện Dona Estefânia tại Lisboa với chẩn đoán viêm mủ màng phổi và viêm xương ở hai chiếc xương sườn. Ngày 10 tháng 2, em phải trải qua một cuộc phẫu thuật đau đớn để cắt bỏ hai xương sườn ấy. Vì thể trạng quá yếu, các bác sĩ không dám gây mê toàn thân cho em, chỉ có thể chích một chút thuốc tê cục bộ gần như không đủ sức xoa dịu cơn đau — nghĩa là cô bé mười tuổi đã phải tỉnh táo chịu đựng gần như trọn vẹn cuộc mổ xẻ ấy. Khoảng cách hàng trăm cây số cách biệt gia đình, những cơn đau xé thịt da và sự cô quạnh tuyệt đối giữa bốn bức tường trắng toát của bệnh viện đã trở thành một thử thách quá lớn đối với một cô bé chưa tròn mười tuổi.

Di hài của Giaxinta ban đầu được an táng tại Ourém, đến năm 1935 được cải táng về Fátima. Khi mở quan tài để di dời, người ta kinh ngạc thấy gương mặt em vẫn còn nguyên vẹn lạ thường; nhưng đến năm 1951, khi cải táng lần nữa để an nghỉ vĩnh viễn trong Vương cung thánh đường Đức Mẹ Fátima bên cạnh người anh Phanxicô, thân xác em đã trở về với cát bụi như lẽ thường.

Ngày 13 tháng 5 năm 2000, Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã long trọng tôn phong hai anh em Phanxicô và Giaxinta lên bậc Chân phước. Ngày 13 tháng 5 năm 2017, Đức Thánh Cha Phanxicô đã long trọng tuyên phong Hiển Thánh cho hai em ngay tại quảng trường Fátima. Hội Thánh mừng kính hai vị thánh trẻ vào ngày 20 tháng 2 hằng năm.

Trong mái ấm gia đình Việt Nam, lời kinh tối của người mẹ cầu nguyện cho đứa con đang đi làm ăn xa nơi đất khách, sự sẻ chia một phần thu nhập ít ỏi cho những nạn nhân bão lũ phương xa đều mang cùng một nhịp đập với trái tim của Giaxinta năm nào.