Phaolô Lê Văn Lộc làm linh mục vừa tròn hai năm. Hai năm ngắn ngủi ấy, cha dành gần hết cho những chủng sinh trẻ, những người sẽ là linh mục của ngày mai. Rồi cha ra đi ở tuổi hai mươi chín.
Cậu bé được nuôi ở Chợ Quán
Cha sinh năm 1830 tại An Nhơn, phủ Tân Bình, vùng đất về sau là Sài Gòn. Cha sở Chợ Quán đã nhận nuôi cậu bé Lộc, như nuôi một đứa con. Ngài thấy nơi cậu có điều gì đó đặc biệt, và gửi cậu đi học ở chủng viện Cái Nhum.
Năm 1843, cậu thiếu niên mười ba tuổi được gửi sang tận Penang, bên bán đảo Mã Lai, để học tiếp. Một đứa trẻ miền Nam, lần đầu vượt biển, sống giữa những người bạn đến từ nhiều xứ sở, học tiếng Latinh, học triết học, thần học. Bảy năm xa quê hương.
Trở về
Năm 1850, thầy Lộc trở về. Thầy dạy giáo lý cho những người chuẩn bị theo đạo, giúp việc phụng vụ ở Chợ Quán, chính nơi thầy đã được nuôi nấng.
Ngày 7 tháng 2 năm 1857, thầy chịu chức linh mục tại Lái Thiêu. Việc đầu tiên bề trên giao cho cha là coi sóc tiểu chủng viện Thủ Đức.
Có lẽ không phải tình cờ. Cậu bé được người khác nuôi dạy năm xưa, giờ được giao nuôi dạy những cậu bé khác. Cha hiểu những chủng sinh ấy hơn ai hết, vì chính cha đã từng là một trong số họ.
Người thầy không bỏ học trò
Nhưng tình hình mỗi ngày một bất an. Tiểu chủng viện phải dời về Thị Nghè, rồi cuối cùng phải giải tán. Năm 1858, chiến sự nổ ra ở Đà Nẵng. Việc lùng bắt linh mục càng gắt gao.
Cha Lộc lẩn trốn quanh vùng Sài Gòn, Gia Định. Nhưng cha vẫn tìm cách chăm sóc các chủng sinh của mình. Những đứa học trò tan tác, mỗi người một nơi, và người thầy trẻ vẫn lặng lẽ tìm đến từng người, dạy dỗ, khích lệ, giữ cho ngọn lửa ơn gọi của các em không tắt.
Bị phát hiện
Cha đang trú trong nhà một cựu chủng sinh thì bị một người phụ nữ lương dân phát hiện và đi tố cáo. Quân lính vây làng, lục soát từng nhà.
Khi bị bắt, cha nhận ngay mình là linh mục. Rồi cha xin một điều: đừng bắt những người chung quanh chịu thay mình. Cha xin được một mình chịu trách nhiệm.
Người linh mục trẻ ấy không lo cho mình. Cha lo cho người học trò cũ đã chứa chấp mình, cho gia đình anh, cho những người hàng xóm.
Pháp trường Trường Thi
Ngày 13 tháng 2 năm 1859, cha Lộc bị xử tại pháp trường Trường Thi, Sài Gòn. Cha mới hai mươi chín tuổi, làm linh mục được đúng hai năm.
Giáo dân rước thi hài cha về họ đạo Chợ Quán, nơi cha được nuôi dạy từ thuở nhỏ. Ngày nay, di hài cha được tôn kính tại Vương cung Thánh đường Đức Bà Sài Gòn.
Cha được phong Chân phước ngày 2 tháng 5 năm 1909 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 13 tháng 2.
Hai năm trọn vẹn
Có những đời linh mục kéo dài năm, sáu mươi năm. Đời linh mục của cha Lộc chỉ có hai năm, nhưng trọn vẹn: một cậu bé được người khác nuôi dạy, lớn lên để nuôi dạy những người trẻ khác, và cuối cùng trở về nằm lại chính nơi mình đã được nuôi.
Ngày nay, mỗi khi bước vào nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, người ta có thể nhớ đến vị linh mục trẻ ấy. Và có lẽ cũng nhớ rằng: phía sau mỗi linh mục luôn có những người đã âm thầm nuôi dạy, và mỗi linh mục lại được mời gọi tiếp tục nuôi dạy những người đến sau.