Thầy Toán đã bảy mươi lăm tuổi khi bị bắt. Thầy đã ngã, không phải một lần mà hai lần. Và chính vì thế, mỗi bước thầy đi sau đó lại càng nặng trĩu, càng quý giá. Đây là câu chuyện về một ông cụ đã dùng những tháng cuối đời để nói lại điều mình tin.
Người thầy giảng của Trung Linh
Tôma Đào Đình Toán sinh năm 1764 tại làng Cần Phán, tỉnh Thái Bình. Thầy gia nhập Dòng Ba Đa Minh và làm thầy giảng ở Trung Linh, Nam Định. Cả đời thầy gắn với việc dạy giáo lý, đi thăm các gia đình, giúp đỡ cộng đoàn. Người Trung Linh kính trọng thầy vì uy tín và lòng đạo đức.
Nhiều thế hệ trẻ em ở Trung Linh có lẽ đã học kinh, học giáo lý từ miệng thầy. Thầy dạy họ tôn kính thập giá, dạy họ trung thành với Chúa.
Hai lần ngã
Ngày 16 tháng 12 năm 1839, dưới triều Minh Mạng, quan phủ Xuân Trường kéo quân về lục soát làng Trung Linh. Thầy Toán bị bắt.
Quan bắt thầy bước qua thập giá. Ban đầu thầy từ chối. Rồi đòn roi đổ xuống, hết ngày này sang ngày khác. Một ông già bảy mươi lăm tuổi, xương cốt đã rã rời. Ngày 19 tháng 1 năm 1840, thầy đã không chịu nổi nữa. Thầy bước qua.
Rồi lần khác, khi quan dọa rằng nhiều người khác sẽ phải chết, khi những lời xúc phạm đức tin dội vào tai, thầy lại bước qua lần nữa.
Hãy nghĩ đến nỗi đau của thầy sau những lần ấy. Người đã dạy bao nhiêu đứa trẻ tôn kính thập giá, giờ chính mình lại giẫm lên nó. Không roi vọt nào đau bằng nỗi đau ấy.
Cuộc gặp trong ngục
Trong ngục, thầy gặp cha Đaminh Trạch, một linh mục cũng đang bị giam. Cha Trạch an ủi thầy, nghe thầy xưng tội. Và từ cuộc gặp ấy, thầy Toán quyết định: thầy sẽ tuyên xưng đức tin trở lại, dù phải trả bằng bất cứ giá nào.
Lần sau, khi lính kéo thầy qua thập giá, thầy vùng dậy, quỳ xuống và hôn ảnh Chúa.
Quan nổi giận. Người ta đánh thầy, buộc thập giá vào chân thầy, phơi thầy dưới nắng, bỏ đói thầy. Rồi quan tổng đốc cho bày thịt, bày rượu trước mặt ông già đang đói lả. Chỉ cần bỏ đạo là được ăn. Thầy Toán trả lời:
"Nếu ăn mà phải xuất giáo tôi không bao giờ ăn cả."
Chết trong ngục
Thầy không chờ được đến ngày ra pháp trường. Ngày 27 tháng 6 năm 1840, thầy Tôma Toán trút hơi thở cuối cùng trong nhà giam Nam Định, vì đói, vì đòn, vì tuổi già. Thầy bảy mươi sáu tuổi.
Giáo dân đưa thi hài thầy về an táng tại Lục Thủy.
Thầy được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của thầy là 27 tháng 6.
Không phải chưa từng ngã
Giáo Hội không giấu hai lần thầy Toán ngã. Và chúng ta cũng không nên giấu. Bởi chính những lần ngã ấy làm cho sự trở lại của thầy trở nên cảm động hơn bao giờ hết.
Đó không phải là một khoảnh khắc bỗng dưng mọi thứ được xóa sạch. Đó là cả một quá trình: đau đớn, hối hận, được nâng đỡ, rồi đứng dậy, rồi tiếp tục chịu đựng cho đến hơi thở cuối cùng.
Nếu bạn đã từng yếu lòng, đã từng làm điều mà mình biết là sai, hãy nhớ đến ông thầy giảng già ở Trung Linh. Ở tuổi bảy mươi sáu, thầy vẫn còn kịp quay về. Và Chúa vẫn đón thầy về như đón một vị thánh.