Khi nhà xứ Kẻ Báng có nguy cơ bị phá, ông Thọ làm một việc lạ lùng: ông dọn cả gia đình, cả nông cụ, vào sống trong nhà xứ. Một nơi có người ở thì không ai phá được. Người cha của chín đứa con đã dùng chính mái ấm của mình để giữ lấy ngôi nhà của Chúa.
Ông Nho, bố thằng Thọ
Martinô Trần Ngọc Thọ sinh năm 1787 tại làng Kẻ Báng, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định. Tên thật của ông là Nho. Nhưng theo cách gọi của người Việt, người ta gọi ông theo tên đứa con thứ chín là Thọ, và cái tên ấy theo ông mãi.
Chín người con. Một gia đình đông đúc, tiếng trẻ con í ới cả ngày.
Người thu thuế thanh liêm
Ông làm việc thu thuế cho làng. Nhưng ông không bao giờ nhận hối lộ, không bao giờ bớt xén của dân. Để nuôi chín đứa con, ông trồng dâu nuôi tằm, ươm tơ, làm ruộng. Tiền làm thêm, ông không giữ hết cho mình. Ông dùng để giúp người nghèo và lo việc chung của làng.
Ông dạy các con một câu mà có lẽ chúng nhớ suốt đời:
"Sống công bằng chưa đủ, phải có bác ái nữa."
Công bằng là không lấy của ai. Bác ái là cho đi cái của mình. Ông Thọ sống cả hai.
Dọn nhà vào nhà xứ
Khi lệnh cấm đạo của vua Minh Mạng ban xuống, nhà xứ Kẻ Báng có nguy cơ bị phá. Ông Thọ đưa cả gia đình, cả nông cụ, dọn vào ở trong nhà xứ. Nhà xứ trở thành nhà dân. Không ai có cớ để phá nhà của một gia đình đang sống ở đó.
Ông còn đón các linh mục, thầy giảng vào nhà mình trong những năm cấm đạo.
Lời dặn các con
Khi cơn bách hại ngày càng gần, ông gọi các con lại và dặn:
"Nếu Chúa cho Cha theo chân hai đấng ấy, các con hãy vui lòng. Phần các con, nếu bị bắt, các con hãy can đảm giữ vững đức tin."
Ông đã chuẩn bị cho các con từ trước, để nếu điều ấy xảy ra, chúng không quá hoảng sợ.
Tại đình Kẻ Báng
Năm 1840, quân lính vây Kẻ Báng. Ông Thọ bị bắt tại đình làng, cùng với ông lý trưởng Gioan Baotixita Trần Ngọc Cỏn và ba linh mục: cha Phaolô Ngân, cha Giuse Nghi, cha Martinô Thịnh. Tất cả bị đóng gông, giải về Nam Định, vì tội chứa chấp đạo trưởng.
Ở nhà, vợ ông và chín đứa con, những người từng cùng ông dọn vào sống trong nhà xứ, giờ phải ở lại một mình.
Quan bắt hai ông bước qua thập giá. Khi lính khiêng hai ông qua ảnh thánh, hai ông co chân lại và nói với quan rằng đạo ở trong lòng, bị cưỡng ép mà lòng không thuận thì không mắc tội gì.
Ngày 8 tháng 11 năm 1840
Ngày 8 tháng 11 năm 1840, ông Martinô Thọ bị xử chém tại pháp trường Bảy Mẫu, cùng với ông lý Cỏn và ba linh mục. Thi hài ông và ông Cỏn được đưa về Kẻ Báng.
Ông được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ông là 8 tháng 11.
Một gia đình giữ nhà Chúa
Hình ảnh gia đình ông Thọ dọn vào nhà xứ thật đẹp. Chín đứa trẻ chạy nhảy trong sân nhà xứ, bà mẹ nấu cơm trong bếp nhà xứ, cày cuốc dựng ở góc nhà xứ. Ngôi nhà của Chúa được giữ lại, không bằng gươm giáo, mà bằng một gia đình bình thường.
Và lời ông dạy con vẫn còn nguyên giá trị cho mọi gia đình hôm nay: sống công bằng chưa đủ, phải có bác ái nữa.