Nhà nghèo, không có tiền may áo cho con đi học, bà mẹ lấy chiếc áo cưới của mình sửa thành áo choàng cho con. Cậu bé Étienne cảm động hứa: ngày nào làm linh mục, con sẽ may đền mẹ một chiếc áo khác cũng đẹp như thế. Cậu làm linh mục, rồi làm giám mục. Nhưng cậu đi xa, rất xa, và không bao giờ trở về.
Tuổi thơ khó nhọc
Étienne-Théodore Cuénot sinh ngày 8 tháng 2 năm 1802 tại Pháp. Tuổi thơ cậu trải qua chiến tranh, dịch bệnh, mất mùa. Gia đình túng thiếu.
Năm 1816, khi cậu đi học, mẹ cậu đã sửa chiếc áo cưới của mình thành áo choàng cho con. Cậu hứa với mẹ:
"Ngày nào làm linh mục, con sẽ may đền mẹ một áo khác cũng đẹp như áo này."
Ngày 24 tháng 9 năm 1825, anh chịu chức linh mục, rồi lên đường sang Việt Nam.
Suýt chết vì bệnh lao
Cha trải qua một chuyến đi bộ dài vào Đàng Trong. Cha học tiếng Việt ở Lái Thiêu, nhận tên Việt là Trí. Những năm đầu, bệnh lao suýt cướp mạng sống cha.
Năm 1833, cơn cấm đạo dưới triều Minh Mạng nổi lên. Cha phải lánh sang các nước lân cận. Ngày 3 tháng 5 năm 1835, cha được tấn phong giám mục phó, rồi trở lại Việt Nam, đổi tên là Thể.
Người lo cho linh mục Việt Nam
Đức cha Thể ở An Ngãi, rồi ở Gò Thị, Bình Định. Năm 1841, ngài triệu tập Công đồng Gò Thị, bàn cách đào tạo linh mục, cử hành bí tích, chăm sóc một giáo phận rộng mênh mông.
Ngài đặc biệt quan tâm đến việc đào tạo linh mục bản xứ. Ngài nói:
"Tôi có chết đi, người ta có thể tìm người thay thế, lâu lắm là một năm; nhưng khi một linh mục bản xứ hay một chủng sinh chết đi thì phải mất 20-30 năm mới có người thay thế."
Một giám mục người Pháp, nhưng coi mạng sống của một chủng sinh Việt Nam còn quý hơn mạng sống mình. Ngài vận động chia giáo phận, để có thêm giám mục chăm sóc đàn chiên. Ngài tìm mọi cách giữ an toàn cho các chủng sinh khi cơn bách hại trở lại.
Năm 1854, ngài viết thư về Paris:
"Những nguy hiểm tôi trải qua trong năm 1854 còn hơn tất cả những gì tôi đã chịu đựng trong 22 năm bách hại."
Bước ra khỏi hầm
Tháng 10 năm 1861, dưới triều Tự Đức, sau một thánh lễ, lính vây nhà bà Huỳnh Thị Lưu, nơi Đức cha đang ở. Ngài cùng hai chủng sinh trốn xuống hầm.
Lính không tìm thấy. Họ đánh đập người trong nhà, dọa phá nhà. Đức cha nghe hết. Và ông giám mục gần sáu mươi tuổi bước ra khỏi hầm, nộp mình.
Chết trong ngục
Ngài bị giải về Bình Định, nhốt trong cũi. Tuổi già, bệnh tật và cảnh giam cầm làm ngài kiệt sức. Ngày 14 tháng 11 năm 1861, Đức cha Thể qua đời trong ngục, trước khi bản án được thi hành.
Theo bài nguồn, về sau quan còn cho quật mộ và thả thi hài ngài xuống sông theo án của triều đình.
Ngài được phong Chân phước ngày 2 tháng 5 năm 1909 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của ngài là 14 tháng 11.
Chiếc áo không bao giờ được may
Đức cha Thể không bao giờ trở về để may cho mẹ chiếc áo như đã hứa. Nhưng có lẽ bà mẹ ấy đã nhận được một điều quý hơn nhiều: đứa con mà bà may áo cho đi học đã trở thành vị thánh.
Và hơn ba mươi năm ở Việt Nam, ngài đã "may áo" cho biết bao người khác: đào tạo linh mục, xây dựng giáo phận, chăm lo tương lai cho Giáo Hội Việt Nam. Chiếc áo cưới của một người mẹ nghèo nước Pháp đã được đền đáp theo cách mà bà không bao giờ ngờ tới.