Bà mẹ già vào ngục thăm con. Ngày xưa, bà đã không muốn cho con đi tu, vì thương con, không muốn xa con. Giờ bà nhìn con mang gông trong ngục. Và chính đứa con lại an ủi mẹ: mẹ đừng lo gì về con, việc này con ước ao đã lâu.
Đứa con xin đi tu
Phanxicô Xaviê Nguyễn Cần sinh năm 1803 tại làng Sơn Miêng, hạt Phủ Ưng Hòa, Hà Nội. Cậu là con thứ hai trong một gia đình có năm người con.
Cậu nhiều lần xin mẹ cho vào nhà xứ. Mẹ thương con, không muốn xa con, nên chưa đồng ý. Nhưng cậu kiên trì, và cuối cùng mẹ cũng bằng lòng.
Thầy được đi học, làm thầy giảng, giúp việc các giám mục ở Tây Đàng Ngoài. Những người cùng làm việc nhớ thầy là người thật thà, chịu khó, hay giúp đỡ người nghèo.
Cái bẫy trong hành lý
Tháng 3 năm 1836, dưới triều Minh Mạng, thầy Cần đi gần Kẻ Vác. Có một người lén bỏ ảnh đạo vào hành lý của thầy, rồi đi tố cáo. Thầy bị bắt, giải về Thanh Oai.
"Tôi chẳng dám bước qua ảnh Người"
Tám tháng bị giam ở Thanh Oai. Thầy bị tra tấn ba lần, mỗi lần kéo dài ba ngày. Quan bắt thầy bước qua thập giá. Thầy trả lời:
"Chúng tôi vốn thờ một Chúa Trời Đất sinh ra ta, tôi chẳng dám bước qua ảnh Người."
Lời kinh trước bữa ăn
Có một chi tiết rất đời thường mà cảm động. Trong ngục, mỗi lần đầy tớ bưng cơm đến, thầy đều làm dấu, đọc kinh trước và sau bữa ăn. Quan tò mò hỏi thầy làm gì vậy. Thầy giải thích:
"Ăn cơm xong, chúng tôi tạ ơn, vì đã được dùng của nuôi thân xác để sống."
Rồi quan bảo thầy đọc thử những lời kinh ấy. Thầy đọc.
Giữa cảnh tù đày, thầy vẫn tạ ơn cho một bát cơm tù. Và nhà tù trở thành nơi thầy giảng về nếp sống đạo hằng ngày của người Công giáo, thứ nếp sống mà thầy đã thực hành từ thuở bé.
Mẹ vào thăm
Bà mẹ già đến thăm con trong ngục. Người mẹ năm xưa từng không muốn con đi tu, giờ phải nhìn con chịu khổ vì chính con đường ấy. Có lẽ bà đã khóc rất nhiều.
Thầy Cần an ủi mẹ:
"Mẹ đừng lo gì về con, cứ việc giữ đạo cho nên, việc này là con ước ao đã lâu."
Lời cuối cùng
Đến lần cuối cùng quan ép thầy bước qua thập giá, thầy trả lời bằng một câu đầy khí phách:
"Trung thần vô tư nhị tâm, cảm ơn lòng quan lớn, xin cứ phép mà làm."
Người bề tôi trung không có hai lòng. Thầy cảm ơn thiện ý của quan, nhưng xin quan cứ thi hành phép nước.
Ngày 20 tháng 11 năm 1837, thầy Phanxicô Xaviê Cần bị xử giảo gần cửa ô Cầu Giấy. Thi hài thầy về sau được đưa về Sơn Miêng. Một phần di hài được chuyển sang Pháp.
Thầy được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của thầy là 20 tháng 11.
Hai đầu của một câu chuyện
Câu chuyện của thầy Cần bắt đầu với người mẹ và kết thúc cũng với người mẹ. Lúc đầu, mẹ không muốn cho con đi. Lúc cuối, con an ủi mẹ để mẹ yên lòng.
Có lẽ không có bà mẹ nào sẵn lòng nhìn con mình chịu khổ. Nhưng thầy Cần đã giúp mẹ hiểu: điều mẹ tưởng là mất mát, thật ra là ước nguyện lớn nhất của con. Và tình mẹ con ấy, qua song sắt ngục tù, vẫn nguyên vẹn đến cùng.