Cha Điểm bảy mươi bảy tuổi. Trước tiếng quát nạt của quan, ông cụ sợ hãi, lỡ khai ra mấy gia đình đã từng giúp mình. Rồi khi biết họ bị bắt vì mình, cha đứng trước quan, thú nhận nỗi sợ của mình, và xin quan tha cho họ, còn mình xin chịu hết.
Cậu bé chăn trâu
Vinh Sơn Nguyễn Thế Điểm sinh năm 1761 tại làng An Do Nam, tỉnh Quảng Trị. Thuở nhỏ, cậu từng đi chăn trâu như bao đứa trẻ nông thôn.
Rồi cậu vào chủng viện, học tiếng Latinh, học triết học, và chịu chức linh mục. Cậu bé chăn trâu năm xưa trở thành người chăn dắt các linh hồn.
Ba mươi năm đi các họ
Khoảng ba mươi năm, cha đi giữa các họ Cồn Nâm, Lũ Đăng, Đan Sa và vùng Bố Chính. Cha dạy học trò, chăm sóc những người dự tòng đang học đạo. Dù tuổi đã cao, cha vẫn giữ đều đặn giờ kinh, thánh lễ.
Người ta hình dung một ông cha già, lưng đã còng, vẫn chống gậy đi thăm các họ đạo, vẫn ngồi dạy giáo lý cho những người mới tìm hiểu đạo.
Bị bắt ngoài đồng
Năm 1838, dưới triều Minh Mạng, cha Phêrô Vũ Đăng Khoa bị bắt. Cha Điểm tìm nơi trú ẩn. Ngày 27 tháng 7 năm 1838, cha bị bắt ngoài ruộng, gần Đan Sa, Quảng Bình.
Cha bị giải về Đồng Hới.
Khi nỗi sợ thắng thế
Trước công đường, quan quát nạt, đe dọa. Ông cụ bảy mươi bảy tuổi run sợ. Và trong nỗi sợ ấy, cha đã khai ra tên mấy gia đình từng giúp đỡ mình. Những gia đình ấy bị bắt.
Có lẽ không có gì đau hơn với một linh mục: chính lời của mình đã đẩy những người thân thiết vào tù.
Lời xin lỗi
Nhưng cha Điểm không trốn tránh. Cha đứng trước quan và nói:
"Vì tôi già cả, bởi nghe quan lớn nạt nộ ngăm đe, tôi khiếp, nên tôi làm cho nhiều tín hữu bị liên can. Nay xin quan thương tình, miễn chấp, mà tha cho họ được về. Còn tôi, tôi xin nhận tất cả trách nhiệm."
Một lời thú nhận thật khiêm tốn: tôi đã sợ. Không bào chữa, không đổ lỗi. Rồi một lời xin: hãy tha cho họ, tôi chịu hết.
Cha không bao giờ bước qua thập giá. Nhưng cha đã có một lúc yếu lòng. Và cha đã dùng phần còn lại của đời mình để sửa lại điều đó.
Ngày 24 tháng 11 năm 1838
Trong ngục, cha ở cùng cha Pierre Dumoulin-Borie - Cao, cha Phêrô Khoa, thầy Phêrô Tự và ông trùm Antôn Quỳnh.
Sáng ngày 24 tháng 11 năm 1838, cha Điểm bị xử giảo tại pháp trường Đồng Hới, cùng ngày với cha Cao và cha Khoa. Cha bảy mươi bảy tuổi.
Thi hài cha được đưa về Hướng Phương.
Cha được phong Chân phước ngày 27 tháng 5 năm 1900 và được tôn phong Hiển Thánh ngày 19 tháng 6 năm 1988. Ngày kính riêng của cha là 24 tháng 11.
Thánh cũng biết sợ
Chúng ta thường nghĩ các thánh tử đạo là những người không biết sợ. Cha Điểm cho thấy điều ngược lại. Cha đã sợ. Cha đã lỡ lời. Và điều làm cha nên thánh không phải là việc cha chưa từng sợ, mà là việc cha dám nhận lỗi, dám nhận trách nhiệm, dám xin chịu thay cho người khác.
Nếu có khi nào vì sợ mà ta làm tổn thương người khác, hãy nhớ đến ông cha già ở Đồng Hới. Chưa bao giờ là quá muộn để nói: tôi đã sai, xin để tôi gánh lấy.